Makaleler

Kovuşturmaya Yer Olmadığına Dair Karar Ne Demek?

Yazar:

Av. Salih Akbulut

Güncelleme Tarihi: Ekim 16, 2025

0 comments

Ceza yargılamasının temel amacı, işlenen bir fiilin suç teşkil edip etmediğini ve failin bu suçtan hukuken sorumlu tutulup tutulamayacağını tespit etmektir. Bu amaç doğrultusunda yürütülen ceza muhakemesi süreci, soruşturma ve kovuşturma olmak üzere iki evreden oluşur. Soruşturma evresinde, Cumhuriyet savcısı bir suç işlendiği izlenimini veren bir durumu öğrendiğinde, gerçeğin ortaya çıkarılması ve kamu davası açılıp açılmayacağına karar verilmesi amacıyla gerekli araştırmaları yürütür. Bu süreç sonunda elde edilen delillerin suçun işlendiği hususunda yeterli şüphe oluşturup oluşturmadığı değerlendirilir.

5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 172. maddesi uyarınca, soruşturma sonucunda toplanan deliller suçun işlendiği yönünde yeterli şüphe oluşturmadığı takdirde veya kovuşturma olanağı bulunmadığında Cumhuriyet savcısı, “kovuşturmaya yer olmadığına dair karar” (KYOK) verir. Uygulamada “takipsizlik kararı” olarak da adlandırılan bu karar, şüpheli hakkında kamu davası açılmamasını ve soruşturma dosyasının kapatılmasını ifade eder.

Kovuşturmaya yer olmadığına dair karar, ceza muhakemesi sisteminde yalnızca şüpheli açısından değil, aynı zamanda suçtan zarar gören bakımından da hukuki sonuçlar doğuran, önemli bir usul işlemdir. Bu karar ile birlikte soruşturma aşaması sona ermekte, şüpheli hakkında aynı fiilden dolayı yeniden kamu davası açılması ise ancak Kanun’da öngörülen istisnai koşulların gerçekleşmesi hâlinde mümkün olmaktadır.

Bu makalede, kovuşturmaya yer olmadığına dair kararın hukuki niteliği, verilme şartları, sonuçları ve bu karara karşı başvuru yolları ayrıntılı biçimde ele alınacaktır. Ayrıca, kararın ne zaman kesinleştiği, hangi hallerde yeniden soruşturma yapılabileceği, sicile etkisi, itiraz süreci ve ek takipsizlik kararı gibi uygulamaya yönelik hususlar da 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu hükümleri ve Yargıtay içtihatları çerçevesinde açıklanacaktır.

İçindekiler

Kovuşturmaya Yer Olmadığına Dair Karar (KYOK) Nedir?

Kovuşturmaya yer olmadığına dair karar (kısaca KYOK), ceza yargılamasında soruşturma evresini sona erdiren ve Cumhuriyet savcısı tarafından verilen bir karardır. 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 172. maddesi uyarınca, yapılan soruşturma sonucunda toplanan deliller, suçun işlendiği hususunda yeterli şüphe oluşturmadığı takdirde veya kovuşturma olanağı bulunmadığında Cumhuriyet savcısı, kamu davası açmaya gerek görmeyerek kovuşturmaya yer olmadığına karar verir. Bu karar, uygulamada “takipsizlik kararı” olarak da adlandırılmaktadır.

Ceza muhakemesi hukukunda, soruşturma evresi “basit şüphe” ile başlar. Cumhuriyet savcısı, suç işlendiğine dair bir izlenim edindiğinde delil toplamak suretiyle araştırma yapar. Soruşturma sonunda, elde edilen delillerin “yeterli şüphe” düzeyine ulaşması hâlinde iddianame düzenlenir (CMK m.170/2). Ancak deliller suçun işlendiğini gösteren yeterli şüpheyi oluşturmazsa, Cumhuriyet savcısı kamu davası açmak yerine kovuşturmaya yer olmadığına dair karar verir. Böylece şüpheli hakkında yargılama yapılmadan dosya kapanmış olur.

Kovuşturmaya yer olmadığına dair kararın verilmesi, iki temel nedene dayanabilir:

Yeterli şüphe oluşturacak delil elde edilememesi,
Kovuşturma olanağının bulunmaması.

Bu nedenlerden ilki, delillerin suçun işlendiğine dair makul bir ihtimal oluşturmaması hâlinde söz konusu olur. İkincisi ise, örneğin şikâyet süresinin geçirilmiş olması, dava zamanaşımının dolması, failin yaş küçüklüğü veya akıl hastalığı nedeniyle ceza ehliyetinin bulunmaması gibi kovuşturma şartlarının gerçekleşmemesi hâllerinde gündeme gelir.

KYOK kararı, mahkeme tarafından değil, soruşturmayı yürüten Cumhuriyet savcısı tarafından verilir. Bu yönüyle kovuşturma sürecine geçilmeden önce alınan bir karardır ve kamu davası açılmamasını ifade eder. Kararın verilmesiyle birlikte, şüpheli yönünden ceza muhakemesi süreci sona erer; ancak bu karar, kesin hüküm niteliğinde değildir. Kanun’un öngördüğü koşulların gerçekleşmesi hâlinde, örneğin yeni delil ortaya çıkması durumunda, aynı fiil nedeniyle yeniden soruşturma yapılması mümkündür (CMK m.172/2).

Kısaca, kovuşturmaya yer olmadığına dair karar; suç işlendiğine dair yeterli şüphenin oluşmaması veya kovuşturma şartlarının bulunmaması hâlinde, Cumhuriyet savcısının kamu davası açmama yönündeki hukuki takdirini yansıtan, soruşturmayı sona erdiren bir karardır.

Kovuşturmaya Yer Olmadığına Dair Karardan Sonra Ne Olur?

Cumhuriyet savcısı tarafından kovuşturmaya yer olmadığına dair karar (KYOK) verilmesiyle birlikte, yürütülen soruşturma hukuken sona erer. Bu aşamadan sonra artık şüpheli hakkında kamu davası açılmaz ve dosya, ilgili Cumhuriyet Başsavcılığı tarafından işlemden kaldırılır. Bu kararın verilmesi, yalnızca şüpheli yönünden değil, suçtan zarar gören veya müşteki açısından da belirli hukuki sonuçlar doğurur.

KYOK kararı verildikten sonra, Cumhuriyet savcısı dosyayı kapatır ve karar, şüpheliye, müştekiye (veya suçtan zarar görene) tebliğ edilir. Tebliğ işlemi, Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 172. maddesinin birinci fıkrası uyarınca zorunludur. Ayrıca, kararda itiraz hakkı, süresi ve itiraz merciinin kim olduğu açıkça belirtilmelidir. Bu sayede taraflar, kanunda öngörülen süre içerisinde karara karşı başvuru hakkını kullanabilirler.

KYOK kararı, kesinleşmeden önce itiraz edilebilir bir nitelik taşır. Suçtan zarar gören veya müşteki, kararın kendisine tebliğinden itibaren iki hafta içinde kararı veren Cumhuriyet savcısının görev yaptığı ağır ceza mahkemesinin bulunduğu yerdeki sulh ceza hâkimliğine itiraz edebilir (CMK m.173/1). İtiraz edilmemesi hâlinde, karar iki haftalık sürenin dolmasıyla kesinleşir. Kesinleşmeden sonra, Cumhuriyet savcısı aynı fiil nedeniyle kamu davası açamaz; ancak Kanun’da belirtilen istisnai hâllerin varlığı hâlinde yeniden soruşturma yapılması mümkündür.

Kovuşturmaya yer olmadığına dair kararın kesinleşmesiyle birlikte, şüpheli açısından cezai bir yargılama baskısı sona erer. Bu karar, şüpheli hakkında “beraat” hükmü doğurmasa da, kamu davası açılmadığı için kişi hakkında mahkûmiyet riski ortadan kalkar. Ancak karar, kesin hüküm (res judicata) niteliğinde olmadığından, yeni delillerin ortaya çıkması veya Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM) kararıyla etkin soruşturma yapılmadığının tespiti hâlinde, yeniden soruşturma açılması mümkündür (CMK m.172/2–3).

Kısacası, KYOK kararı verildikten sonra:

Soruşturma hukuken sona erer,
Karar ilgili kişilere tebliğ edilir,
İtiraz süresi işlemeye başlar,
İtiraz edilmezse karar kesinleşir,
Kesinleşmeden sonra, yeni delil veya özel yasal neden bulunmadıkça aynı fiilden dolayı yeniden soruşturma yapılamaz.

Bu yönüyle KYOK kararı, ceza muhakemesinde hem usul ekonomisi hem de şüpheli bakımından hukuki güvenlik işlevi gören önemli bir kurumu ifade eder.

Kovuşturmaya Yer Olmadığına Dair Karar Nasıl Öğrenilir?

Kovuşturmaya yer olmadığına dair karar (KYOK), Cumhuriyet savcısı tarafından soruşturma sonunda verilen bir karar olup, bu kararın ilgililere tebliğ edilmesi zorunludur. Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 172. maddesinin birinci fıkrası gereğince, kovuşturmaya yer olmadığına dair karar, suçtan zarar görene (müştekiye), şüpheliye ve müdafiiye veya vekiline tebliğ edilmelidir. Bu tebligat, kişilerin karara karşı sahip oldukları itiraz hakkını kullanabilmeleri açısından büyük önem taşır.

Kararın öğrenilme biçimi esas olarak resmî tebligat yoluyla olur. Tebligat, genellikle Cumhuriyet Başsavcılığı tarafından Ulusal Yargı Ağı Bilişim Sistemi (UYAP) üzerinden yapılır.

Eğer tarafların avukatı varsa, karar UYAP Avukat Portalı üzerinden elektronik ortamda iletilir.
Avukatı olmayan kişiler için ise karar, P.T.T. aracılığıyla fiziki tebligat yoluyla bildirilir.
Şüpheli veya müşteki, ayrıca Cumhuriyet Başsavcılığı’na bizzat başvurarak veya e-Devlet üzerinden UYAP Vatandaş Portalı aracılığıyla da KYOK kararını öğrenebilir.

Kovuşturmaya yer olmadığına dair kararın öğrenilme tarihi, itiraz süresinin başlangıcı bakımından belirleyicidir. CMK m.173/1 hükmü uyarınca, karara karşı itiraz hakkı, kararın tebliğ edildiği tarihten itibaren iki hafta içinde kullanılmalıdır. Tebligat yapılmadan yalnızca sözlü veya fiilî şekilde kararın öğrenilmesi, kanunda öngörülen süreyi başlatmaz. Bu nedenle tebligatın usulüne uygun yapılması, hem savcılık açısından hem de tarafların hak kaybı yaşamaması bakımından zorunludur.

Kovuşturmaya yer olmadığına dair kararın tebliğinden sonra, tarafların kararı itirazsız olarak kabul etmeleri hâlinde dosya işlemden kaldırılır ve karar kesinleşir. Ancak taraflardan biri karara karşı süresi içinde itiraz ederse, dosya sulh ceza hâkimliğine gönderilir ve hâkimlik, dosya üzerinden veya gerek görürse soruşturmayı genişleterek inceleme yapar.

Dolayısıyla, KYOK kararının öğrenilmesi; hem itiraz süresinin doğru şekilde işlemeye başlaması hem de usul güvencelerinin korunması açısından kritik bir aşamadır. Kanun koyucu bu nedenle kararın tebliğini, Cumhuriyet savcısının yasal bir yükümlülüğü olarak düzenlemiştir.

Kovuşturmaya Yer Olmadığına Dair Karar Hangi Hallerde Verilir?

Kovuşturmaya yer olmadığına dair karar (KYOK), Cumhuriyet savcısının yürüttüğü soruşturma sonucunda, kamu davası açmak için yeterli şüphe oluşturacak delillerin bulunmaması veya kovuşturma olanağının mevcut olmaması hâllerinde verilir. Bu iki temel gerekçe, 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 172. maddesinin birinci fıkrasında açıkça düzenlenmiştir.

Ceza muhakemesi sisteminde soruşturma, basit şüphe üzerine başlar; ancak kamu davasının açılabilmesi için yeterli şüphe düzeyine ulaşılması gerekir. Delillerin bu düzeye ulaşmaması hâlinde, savcı kamu davası açamaz ve KYOK kararı verir. Bununla birlikte, bazı durumlarda deliller yeterli olsa dahi kovuşturma yapılmasına hukuken engel teşkil eden şartların bulunması nedeniyle de aynı karar verilebilir.

Kovuşturmaya yer olmadığına dair kararın verilebileceği başlıca hâller şunlardır:

1. Yeterli Şüphe Oluşturacak Delil Elde Edilememesi

Soruşturma sonucunda elde edilen delillerin, şüphelinin suçu işlediği yönünde akla, mantığa ve tecrübeye uygun bir kanaat oluşturamaması hâlinde, savcı kamu davası açmak yerine KYOK kararı verir. Bu durumda şüpheli hakkında ceza davası açılmamakta, dosya işlemden kaldırılmaktadır.

2. Kovuşturma Olanağının Bulunmaması

Kovuşturma olanağının bulunmaması, suçun kovuşturulmasına engel teşkil eden yasal şartların gerçekleşmemesi anlamına gelir. Bu kapsamda aşağıdaki durumlarda da KYOK kararı verilir:

Şikâyet şartının gerçekleşmemesi: Takibi şikâyete bağlı suçlarda, mağdurun şikâyet hakkını süresi içinde kullanmaması hâlinde kovuşturma olanağı yoktur.
Dava zamanaşımının dolması: Suçun işlendiği tarihten itibaren kanuni süre geçmesine rağmen dava açılmamışsa, devletin cezalandırma hakkı ortadan kalkar.
Yaş küçüklüğü: 5237 sayılı TCK’nın 31/1. maddesine göre, 12 yaşını doldurmamış çocukların ceza sorumluluğu bulunmadığından bu kişiler hakkında kovuşturma yapılamaz.
Ceza ehliyetsizliği: TCK m.32 uyarınca, akıl hastalığı nedeniyle fiilin hukuki anlam ve sonuçlarını algılayamayan kişi cezai sorumluluktan muaftır.
Genel af: Genel af hâlinde devlet cezalandırma hakkından vazgeçtiğinden, sürmekte olan soruşturma KYOK kararıyla sonuçlanır.

3. Kamu Davasının Açılmasının Takdire Bağlı Olduğu Hâller

Bazı özel durumlarda Cumhuriyet savcısına kamu davası açıp açmama konusunda takdir yetkisi tanınmıştır. Örneğin, kamu davasının açılmasının ertelenmesi (CMK m.171) müessesesinin koşulları oluştuğunda savcı, yeterli şüphe bulunsa dahi kamu davası açmayabilir. Bu durumda da soruşturma, KYOK kararıyla sona erer.

4. Fiilin Suç Oluşturmaması

Yapılan inceleme sonucunda isnat edilen fiilin kanunen suç sayılmaması, yani tipiklik unsurunun oluşmaması hâlinde de KYOK kararı verilir. Örneğin, hukuka uygunluk nedenlerinin (meşru savunma, hakkın kullanılması vb.) varlığı hâlinde kovuşturma yapılması mümkün değildir.

Kovuşturmaya yer olmadığına dair karar, soruşturma evresinde delillerin toplanması ve değerlendirilmesi sonunda, kamu davası açma şartlarının gerçekleşmediği kanaatine varılması hâlinde verilen bir karardır. Bu yönüyle, ceza muhakemesinde yeterli şüphe – kovuşturma olanağı – kamu davası açma zincirinin son halkasını oluşturan önemli bir usul işlemidir.

Kovuşturmaya Yer Olmadığına Dair Karar Sicile İşler Mi?

Kovuşturmaya yer olmadığına dair karar (KYOK), şüpheli hakkında kamu davası açılmaması anlamına gelir. Bu karar, mahkeme kararıyla verilmiş bir hüküm niteliğinde olmadığı için adli sicile işlenmez. Başka bir ifadeyle, KYOK kararı verilen kişiler, sabıka kaydı veya adli sicil kaydı üzerinde herhangi bir olumsuz kayıtla karşılaşmazlar.

5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 172. maddesi uyarınca, KYOK kararı soruşturma aşamasında verilir ve yargılamaya geçilmeden dosya kapatılır. Dolayısıyla ortada mahkeme tarafından verilmiş bir mahkûmiyet kararı bulunmadığından, bu karar adli sicil kaydında yer almaz. Ancak, uygulamada bu kararların tamamı Cumhuriyet Başsavcılıkları tarafından arşiv sistemlerinde saklanır. Bu kayıt, yalnızca ilgili savcılık makamlarınca görülebilir; kamu kurumları veya üçüncü kişiler tarafından erişilemez.

KYOK kararları, Adli Sicil Kanunu (5352 sayılı Kanun) kapsamında değerlendirildiğinde, yalnızca kesinleşmiş mahkûmiyet kararlarının adli sicile kaydedilebileceği açıkça belirtilmiştir. Kanun’un 4. maddesine göre adli sicile kaydedilecek bilgiler arasında takipsizlik (KYOK) kararları bulunmamaktadır. Bu nedenle, kovuşturmaya yer olmadığına dair karar verilmiş bir kişi hakkında, adli sicil kaydı talep edildiğinde, “Adli Sicil Kaydı Yoktur” ibaresi yer alır.

Bununla birlikte, KYOK kararları, Cumhuriyet Başsavcılığı’nın UYAP sistemindeki soruşturma arşivinde yer almaya devam eder. Bu kayıtlar, yeniden soruşturma yapılabilmesi için gerekli “yeni delil” veya itiraz süreci gibi yasal işlemlerin yürütülmesinde kullanılabilir. Ayrıca, şüphelinin ileride başka bir suç isnadıyla karşılaşması durumunda, savcılığın geçmiş soruşturmalarına ilişkin bilgi edinmesini sağlar.

Özetle, kovuşturmaya yer olmadığına dair kararın verilmesi, kişi hakkında herhangi bir cezai sabıka veya sicil kaydı oluşturmaz. Ancak kararın bir örneği, yalnızca savcılık arşivinde saklanır ve bu kayıt, kamuya açık bir sicil kaydı niteliği taşımaz. Bu düzenleme, ceza muhakemesinde masumiyet karinesi ve kişisel verilerin korunması ilkelerinin bir gereği olarak kabul edilmiştir.

Kovuşturmaya Yer Olmadığına Dair Karara İtiraz Kaç Gün?

Kovuşturmaya yer olmadığına dair karar (KYOK), Cumhuriyet savcısı tarafından verilen bir karar olmakla birlikte, bu karara karşı kanun yoluna başvurma hakkı vardır. Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 173. maddesi uyarınca, müşteki veya suçtan zarar gören, kendisine tebliğ edilen KYOK kararına karşı tebliğ tarihinden itibaren iki hafta içinde itiraz edebilir.

İtiraz süresi, kararın taraflara usulüne uygun şekilde tebliğ edilmesiyle başlar. Tebligat yapılmadan kararın öğrenilmesi, itiraz süresini başlatmaz. Bu nedenle Cumhuriyet savcılığı, kararın tebliğ işlemini eksiksiz ve doğru biçimde gerçekleştirmekle yükümlüdür. Süresi içinde yapılmayan itirazlar hak düşürücü niteliktedir; sürenin geçmesinden sonra yapılan başvurular incelenmez.

İtiraz, kararı veren Cumhuriyet savcısının yargı çevresinde görev yaptığı ağır ceza mahkemesinin bulunduğu yerdeki sulh ceza hâkimliğine yapılır. Başvuru, yazılı bir dilekçe ile veya tutanakla beyan edilerek gerçekleştirilebilir. İtiraz dilekçesinde, karara karşı çıkılma nedenleri açıkça belirtilmeli; kamu davası açılmasını gerektiren olaylar ve deliller somut biçimde gösterilmelidir (CMK m.173/2).

İtiraz dilekçesi, kararı veren Cumhuriyet Başsavcılığına verilir. Başsavcılık, dilekçeyi kendi görüşünü de ekleyerek sulh ceza hâkimliğine gönderir. Hâkimlik, dosya üzerinden veya gerekli görürse soruşturmanın genişletilmesi suretiyle inceleme yapabilir. Hâkimlik, yeterli şüphe bulunmadığı kanaatine varırsa itirazı reddeder; ancak kamu davası açılmasını gerektiren yeterli delillerin bulunduğu sonucuna ulaşırsa, KYOK kararını kaldırarak Cumhuriyet savcısına iddianame düzenleme yükümlülüğü getirir (CMK m.173/3).

İtiraz üzerine sulh ceza hâkimliği tarafından verilen kararlar kesindir. Hâkimliğin kararıyla KYOK kararı kaldırılmışsa, Cumhuriyet savcısı iddianame düzenlemek zorundadır. Buna karşılık, itiraz reddedilmişse KYOK kararı kesinleşmiş sayılır ve aynı fiil hakkında yeniden soruşturma yapılması, ancak kanunun öngördüğü yeni delil şartının gerçekleşmesiyle mümkündür (CMK m.172/2).

Bu düzenleme, hem suçtan zarar görenin etkin başvuru hakkını, hem de şüphelinin hukuki güvenliğini korumaya yöneliktir. Ceza muhakemesinde KYOK kararına karşı itiraz süresinin ve merciinin açık şekilde belirlenmiş olması, yargısal denetimin sağlanması bakımından temel bir usul güvencesi niteliğindedir.

Kamu Adına Kovuşturma Yapılmasına Yer Olmadığına Ne Demek?

Ceza muhakemesi hukukunda “kamu adına kovuşturma yapılmasına yer olmadığına dair karar” ibaresi, kovuşturmaya yer olmadığına dair karar (KYOK) ifadesiyle aynı anlamda kullanılmaktadır. Bu ifade, Cumhuriyet savcısının yürüttüğü soruşturma sonucunda, kamu davası açılmasına gerek bulunmadığına karar verdiğini gösterir. Dolayısıyla, “kamu adına kovuşturma yapılmasına yer olmadığına dair karar” verilmesi, şüpheli hakkında kamu davası açılmaması anlamına gelir.

Ceza muhakemesi sisteminde kamu adına kovuşturma, devletin cezalandırma yetkisini kullanması ve suç isnadı altında bulunan kişi hakkında mahkeme önünde yargılama yapılması sürecidir. Cumhuriyet savcısı, kamu davası açma yetkisini kamu adına kullanır. Ancak bu yetkinin kullanılabilmesi için, soruşturma sonunda suçun işlendiği hususunda yeterli şüphe elde edilmesi gerekir (CMK m.170/2).

Eğer soruşturma sonucunda elde edilen deliller, şüphelinin isnat edilen suçu işlediği yönünde yeterli şüphe oluşturmazsa veya kovuşturma yapılmasına yasal engel teşkil eden nedenler mevcutsa, savcı kamu adına kovuşturma yapılmasına yer olmadığına dair karar verir (CMK m.172/1). Bu karar, hem şüpheli hem de suçtan zarar gören bakımından soruşturma evresinin sona erdiğini gösterir.

Bu kararın verilme sebepleri arasında:

Yeterli şüphe düzeyine ulaşacak delillerin elde edilememesi,
Dava zamanaşımı süresinin dolmuş olması,
Şikâyet hakkının süresinde kullanılmaması,
Failin yaş küçüklüğü veya ceza ehliyetsizliği,
Suçun hukuka uygunluk sebebiyle oluşmaması,
Genel af gibi kovuşturma olanağını ortadan kaldıran durumlar yer alır.

Kamu adına kovuşturma yapılmasına yer olmadığına dair karar, yargılama süreci başlamadan verilmiş bir karardır ve mahkeme hükmü niteliğinde değildir. Bununla birlikte, Cumhuriyet savcısının kamu adına dava açmama yönündeki takdirini içeren adli nitelikte bir karar olması sebebiyle, kanun yoluna açık bir işlemdir. Bu karara karşı suçtan zarar gören veya müşteki, tebliğ tarihinden itibaren iki hafta içinde sulh ceza hâkimliğine itiraz edebilir (CMK m.173).

Kamu adına kovuşturma yapılmasına yer olmadığına dair kararın verilmesiyle, aynı fiil hakkında kamu davası açılması engellenir. Ancak, karardan sonra yeni delil elde edilmesi veya Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM) tarafından etkin soruşturma yapılmadığının tespit edilmesi gibi istisnai durumlarda, soruşturmanın yeniden açılması mümkündür (CMK m.172/2–3).

Bu yönüyle söz konusu karar, ceza muhakemesi sürecinde hem usul ekonomisini sağlayan hem de şüpheli bakımından hukuki güvenlik teminatı oluşturan önemli bir adli işlem niteliği taşır.

Kovuşturmaya Yer Olmadığına Dair Karar (KYOK) ile Soruşturmaya Yer Olmadığına Dair Karar Arasındaki Fark Nedir?

Ceza muhakemesi hukukunda kovuşturmaya yer olmadığına dair karar (KYOK) ile soruşturmaya yer olmadığına dair karar (SYOK) kavramları birbirinden farklı iki hukuki işlemdir. Her ikisi de Cumhuriyet savcısı tarafından verilir, ancak soruşturma sürecinin farklı aşamalarında ortaya çıkar ve hukuki sonuçları bakımından da birbirinden ayrılır.

1. Soruşturmaya Yer Olmadığına Dair Karar (SYOK)

Soruşturmaya yer olmadığına dair karar, henüz soruşturma evresi başlamadan önce verilen bir karardır. Cumhuriyet savcısı, kendisine ulaşan ihbar veya şikâyeti incelediğinde, olayın suç oluşturmadığına, soruşturma yapılmasına gerek bulunmadığına veya yetkisiz ya da görevsiz olduğunu tespit ederse, soruşturma açmadan “soruşturmaya yer olmadığına dair karar” verir.

Bu durumda, savcılık makamı fiilen bir soruşturma yürütmez; yani tanık dinleme, delil toplama, ifade alma gibi işlemler yapılmadan dosya kapatılır. Başka bir deyişle, SYOK kararıyla birlikte soruşturma başlamadan sona ermiş olur.

2. Kovuşturmaya Yer Olmadığına Dair Karar (KYOK)

Kovuşturmaya yer olmadığına dair karar ise, soruşturma evresinin tamamlanmasından sonra verilir. Cumhuriyet savcısı, yapılan inceleme ve toplanan deliller sonucunda, suç işlendiği yönünde yeterli şüpheye ulaşamadığında veya kovuşturma yapılmasına yasal engel bulunduğunda KYOK kararı verir. Bu durumda soruşturma yapılmıştır; ancak elde edilen deliller kamu davası açılması için yeterli görülmemiştir.

KYOK kararıyla birlikte, soruşturma aşaması tamamlanmış sayılır ve dosya, kamu davasına dönüşmeden kapanır. Bu karar, şüpheli açısından dava açılmaması anlamına gelir ve CMK m.172 hükmüne dayanır.

3. Hukuki Nitelik ve Sonuçlar Bakımından Farklar

Aşama bakımından fark: SYOK kararı soruşturma başlamadan, KYOK kararı ise soruşturma yapıldıktan sonra verilir.
Usul bakımından fark: KYOK kararı, CMK m.172 uyarınca tebliğ edilir ve m.173 uyarınca itiraz edilebilir. SYOK kararı için kanunda açık bir itiraz yolu öngörülmemiştir.
Sonuç bakımından fark: SYOK kararı, henüz suç şüphesi doğmadan veya suç unsuru bulunmadığı için dosyanın açılmadan kapanmasını sağlar; KYOK kararı ise yürütülen bir soruşturmanın sonunda kamu davası açılmamasına yol açar.
Delil değerlendirmesi bakımından fark: SYOK kararında delil toplanmaz; KYOK kararında ise mevcut deliller yeterli şüphe oluşturmadığı gerekçesiyle karar verilir.

Bu iki karar arasındaki fark, ceza muhakemesi sürecinin hangi aşamasında bulunulduğuna bağlıdır. Soruşturmaya yer olmadığı kararıyla savcılık süreci başlamadan sona ererken, kovuşturmaya yer olmadığı kararıyla başlamış bir soruşturma tamamlanır ve dava açılmadan kapanır.

Kovuşturmaya Yer Olmadığına Dair Karar Ne Zaman Kesinleşir?

Kovuşturmaya yer olmadığına dair karar (KYOK), itiraz edilmediği veya yapılan itiraz reddedildiği takdirde kesinleşir. Kesinleşme, kararın artık kesin hüküm etkisine benzer sonuçlar doğurması anlamına gelir; yani aynı fiil hakkında, kanunda öngörülen istisnalar dışında yeniden soruşturma yapılamaz.

5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 172. ve 173. maddeleri, KYOK kararının kesinleşme sürecini açıkça düzenlemiştir. Buna göre, Cumhuriyet savcısı tarafından verilen KYOK kararı, suçtan zarar görene (müştekiye), şüpheliye ve varsa vekillerine tebliğ edilir (CMK m.172/1). Kararın tebliğinden itibaren iki haftalık (on beş günlük) süre içinde karara itiraz edilmezse, karar kesinleşmiş sayılır.

Eğer müşteki veya suçtan zarar gören karara süresi içinde itiraz ederse, dosya sulh ceza hâkimliğine gönderilir (CMK m.173/1). Sulh ceza hâkimliği, dosyadaki delilleri inceleyerek ya kararı yerinde bulur ve itirazı reddeder ya da KYOK kararını kaldırarak Cumhuriyet savcısına iddianame düzenleme yükümlülüğü getirir. Hâkimlik, itirazı reddederse KYOK kararı mahkeme denetiminden geçerek kesinleşir.

KYOK kararının kesinleşmesiyle birlikte, artık aynı fiil nedeniyle yeniden kamu davası açılması kural olarak mümkün değildir. Ancak Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 172/2. maddesi, bu duruma iki önemli istisna getirmiştir:

Yeni delil ortaya çıkması: KYOK kararından sonra, suçun işlendiğini kuvvetle gösteren nitelikte yeni bir delil elde edilirse ve sulh ceza hâkimliği bu delilin yeterli olduğunu kabul ederse, yeniden soruşturma yapılabilir.
AİHM veya Anayasa Mahkemesi kararı: Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM) veya Anayasa Mahkemesi, etkin soruşturma yapılmadığına karar verirse, kararın kesinleşmesinden itibaren üç ay içinde başvuru yapılması hâlinde soruşturma yeniden açılabilir (CMK m.172/3).

Bu düzenlemeler uyarınca KYOK kararı, kesin hüküm (res judicata) niteliğinde olmamakla birlikte, belirli şartlar gerçekleşmeden yeniden soruşturma yapılmasına engel teşkil eder. Kararın kesinleşmesi, şüpheli yönünden hukuki güvenlik ve masumiyet karinesinin teminatı; suçtan zarar gören yönünden ise itiraz ve yeniden inceleme hakkının sınırlarını belirleyen önemli bir aşamadır.

Kovuşturmaya Yer Olmadığına Dair Karara (Takipsizlik Kararına) İtiraz Nasıl Yapılır?

Kovuşturmaya yer olmadığına dair karar (KYOK), Cumhuriyet savcısının kamu davası açmama yönündeki hukuki değerlendirmesini içeren bir karardır. Ancak bu karar, yargısal denetime açık olup, kanun koyucu tarafından belirli usul kurallarına bağlanmıştır. 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 173. maddesi, KYOK kararına karşı itirazın kimler tarafından, hangi sürede ve hangi mercie yapılacağını ayrıntılı biçimde düzenlemiştir.

KYOK kararına karşı itiraz hakkı, müştekiye veya suçtan zarar görene tanınmıştır. Bu kişiler, kararın kendilerine tebliğ edilmesinden itibaren iki hafta (on beş gün) içinde itiraz edebilirler (CMK m.173/1). Süre, kararın tebliğ edildiği günü izleyen günden itibaren işlemeye başlar. İtiraz süresinin geçirilmesi, hakkın düşmesine yol açar ve sonradan yapılan başvurular incelenmez.

İtiraz, kararı veren Cumhuriyet savcısının görev yaptığı ağır ceza mahkemesinin bulunduğu yerdeki sulh ceza hâkimliğine yapılır. Başvuru, bir itiraz dilekçesi verilerek veya doğrudan tutanakla beyan edilerek gerçekleştirilebilir. İtiraz dilekçesinde, karara hangi gerekçeyle karşı çıkıldığı açıkça belirtilmeli; kamu davası açılmasını gerektirebilecek olaylar, olgular ve deliller somut biçimde gösterilmelidir (CMK m.173/2).

Cumhuriyet Başsavcılığı, itiraz dilekçesini aldıktan sonra kendi görüşünü ekleyerek dosyayı sulh ceza hâkimliğine gönderir. Hâkimlik, itirazı dosya üzerinden inceleyebilir veya gerekli görürse soruşturmanın genişletilmesine karar verebilir. Bu durumda, hâkimlik açıkça hangi delillerin toplanması gerektiğini belirterek Cumhuriyet savcısından ek soruşturma yapılmasını ister (CMK m.173/3).

Sulh ceza hâkimliği, dosyadaki mevcut delillerin kamu davası açılmasını gerektirmediği kanaatine varırsa itirazı reddeder ve karar bu hâliyle kesinleşir. Ancak hâkimlik, dosyada kamu davası açılmasını gerektirecek yeterli deliller bulunduğu sonucuna ulaşırsa, KYOK kararını kaldırarak Cumhuriyet savcısına iddianame düzenleme yükümlülüğü getirir.

İtiraz üzerine verilen hâkimlik kararları kesindir; bu kararlara karşı başka bir kanun yoluna başvurulamaz. Dolayısıyla, sulh ceza hâkimliğinin KYOK kararını kaldırması hâlinde savcının iddianame düzenlemesi zorunludur; itirazın reddi hâlinde ise KYOK kararı kesinleşir ve aynı fiil hakkında yeniden soruşturma yapılamaz.

Bu mekanizma, hem Cumhuriyet savcısının takdir yetkisinin yargısal denetimini sağlar hem de suçtan zarar görenin etkili başvuru hakkını güvence altına alır. Böylece ceza muhakemesi süreci, hem birey haklarını koruyan hem de kamu yararını gözeten dengeli bir yapıya kavuşturulmuştur.

Kovuşturmaya Yer Olmadığına Dair Karardan Sonra Yeniden Soruşturma Açılabilir mi?

Kovuşturmaya yer olmadığına dair karar (KYOK), soruşturma evresini sona erdiren bir karar olmakla birlikte, kesin hüküm niteliğinde değildir. Bu kararın verilmesiyle şüpheli hakkındaki soruşturma sona erer; ancak belirli koşulların gerçekleşmesi hâlinde aynı fiil nedeniyle yeniden soruşturma yapılması mümkündür. Bu husus, 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 172. maddesinin ikinci ve üçüncü fıkralarında düzenlenmiştir.

1. Yeni Delil Ortaya Çıkması Hâlinde Yeniden Soruşturma

CMK m.172/2’ye göre, “Kovuşturmaya yer olmadığına dair karar verildikten sonra, kamu davasının açılması için yeterli şüphe oluşturacak yeni delil elde edilmedikçe ve bu hususta sulh ceza hâkimliğince bir karar verilmedikçe, aynı fiilden dolayı kamu davası açılamaz.”

Bu hüküm gereğince, KYOK kararının kesinleşmesinden sonra soruşturmanın yeniden açılabilmesi için iki şartın birlikte gerçekleşmesi gerekir:

Kamu davası açılmasını gerektirecek yeni bir delil elde edilmesi,
Sulh ceza hâkimliğince, bu yeni delilin yeterli bulunduğuna dair bir karar verilmesi.

Yeni delil kavramı, Yargıtay ve Ceza Genel Kurulu içtihatlarıyla açıklığa kavuşturulmuştur. Buna göre “yeni delil”;

KYOK kararından önce mevcut olup ele geçirilemeyen,
Dosyada bulunmasına rağmen Cumhuriyet savcısı tarafından görülmeyen veya değerlendirilmemiş olan,
Veya karar sonrası ortaya çıkan ve tek başına ya da diğer delillerle birlikte suçun işlendiğini kuvvetle gösteren nitelikte bulunan delildir.

Yeni delil, salt mevcut delillerin farklı şekilde değerlendirilmesi anlamına gelmez. Delilin, kamu davası açılmasını gerektirecek ölçüde kuvvetli şüphe oluşturması gerekir. Bu koşullar gerçekleştiğinde Cumhuriyet savcısı, sulh ceza hâkimliğinden izin alarak aynı fiil hakkında yeniden soruşturma yapabilir.

2. AİHM veya Anayasa Mahkemesi Kararı Üzerine Yeniden Soruşturma

Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 172/3. maddesi uyarınca, KYOK kararının etkin bir soruşturma yapılmadan verildiği, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi’nin kesinleşmiş bir kararıyla tespit edilirse, kararın kesinleşmesinden itibaren üç ay içinde talepte bulunulması hâlinde yeniden soruşturma açılabilir. Aynı şekilde, AİHM’de yapılan başvuru sonucunda dostane çözüm ya da tek taraflı deklarasyon yoluyla düşme kararı verilmiş olması da yeniden soruşturma yapılması için yeterlidir.

Bu düzenleme, bireylerin etkin soruşturma yapılmasını isteme hakkını güvence altına alır ve Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’nin 2. ve 3. maddeleri kapsamında devletin pozitif yükümlülüklerini yerine getirmesini sağlar.

3. Yeniden Soruşturma Yapılmasının Usulü

Yeni delilin veya AİHM kararının ortaya çıkması tek başına yeterli değildir. Cumhuriyet savcısı, bu gerekçelere dayanarak doğrudan kamu davası açamaz. Öncelikle sulh ceza hâkimliğinden izin alınması gerekir. Hâkimliğin bu konuda verdiği karar, soruşturmanın yeniden başlatılabilmesi için zorunlu yasal koşuldur.

4. Hukuki Güvence ve Sınırlar

KYOK kararına rağmen aynı fiilden dolayı yeniden soruşturma yapılabilmesi, yalnızca yukarıda belirtilen sınırlı durumlarda mümkündür. Bu düzenleme, hem şüpheli yönünden hukuki güvenlik ilkesini, hem de mağdur yönünden etkin başvuru hakkını dengede tutmayı amaçlamaktadır. Böylece, kesinleşen KYOK kararları bir yandan keyfî biçimde kaldırılamazken, diğer yandan yeni delillerin veya AİHM kararlarının ortaya çıkması hâlinde adaletin yeniden tesis edilmesine imkân tanınmıştır.

Ek Kovuşturmaya Yer Olmadığına Dair Karar (Ek Takipsizlik) Nedir?

Ceza muhakemesi uygulamasında bir soruşturma dosyası, aynı şüpheli hakkında birden fazla fiil veya suçlamayı içerebilir. Bu gibi durumlarda, Cumhuriyet savcısı her bir fiil veya suç bakımından delilleri ayrı ayrı değerlendirir ve her suç yönünden yeterli şüphe bulunup bulunmadığına göre karar verir. İşte bu değerlendirme sonucunda, bazı suçlar bakımından kamu davası açmaya yetecek delillerin varlığı kabul edilip iddianame düzenlenirken, diğer suçlar yönünden yeterli şüphe elde edilememesi hâlinde ek kovuşturmaya yer olmadığına dair karar verilir. Bu karar, uygulamada “ek takipsizlik kararı” olarak adlandırılmaktadır.

5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nda ek KYOK kararı için özel bir düzenleme bulunmamakla birlikte, bu karar genel hükümlerin doğal bir sonucudur. Savcı, her bir fiili ayrı değerlendirmekle yükümlü olduğundan, aynı dosya içinde hem iddianame hem de KYOK kararı düzenlemesi mümkündür.

Örneğin, bir şüpheli hakkında aynı soruşturma dosyasında tehdit, hakaret ve mala zarar verme suçlarından işlem yapılmakta ise; savcılık, hakaret ve tehdit suçları yönünden yeterli delil bulabilir, buna karşılık mala zarar verme suçuna ilişkin yeterli delil elde edilememişse bu suç bakımından ek kovuşturmaya yer olmadığına dair karar verebilir. Böylece soruşturma, yalnızca yeterli şüphe bulunan suçlarla sınırlı olarak iddianameye dönüşür.

Ek KYOK kararı, sadece ilgili fiil ve kişi bakımından soruşturmanın sona erdiğini gösterir; dosyanın diğer kısımları veya diğer şüpheliler yönünden soruşturma devam edebilir. Bu karar, tıpkı genel KYOK kararında olduğu gibi, suçtan zarar görene veya müştekiye tebliğ edilir ve itiraz hakkına tabidir. CMK m.173 hükümleri uyarınca, ek takipsizlik kararına karşı da tebliğ tarihinden itibaren iki hafta içinde sulh ceza hâkimliğine itiraz edilebilir.

Ek kovuşturmaya yer olmadığına dair kararın verilmesiyle, savcılık yalnızca ilgili suç bakımından dosyayı kapatır. Ancak yeni delil elde edilmesi veya AİHM/Anayasa Mahkemesi kararı gibi özel durumların ortaya çıkması hâlinde, CMK m.172/2–3 hükümleri uyarınca bu suç yönünden yeniden soruşturma yapılması mümkündür.Bu kurum, ceza muhakemesinde hem usul ekonomisini sağlamakta, hem de savcının her fiil yönünden bağımsız değerlendirme yapmasına imkân tanımaktadır. Böylece, delil yetersizliği bulunan suçlar bakımından gereksiz dava açılmasının önüne geçilmekte, yeterli şüphe oluşan suçlarda ise yargılamaya etkin biçimde geçilebilmektedir.