Anlaşmalı Boşanma Protokolü: Zorunlu Unsurlar, Örnek Metin (Word ve PDF) ve Sık Yapılan Hatalar

Yazan: Av. Salih Akbulut, İstanbul Barosu. Son güncelleme: 11 Kasım 2026.

Anlaşmalı boşanma protokolü, en az bir yıl evli kalan eşlerin boşanmanın mali sonuçları ile çocukların durumu üzerinde vardıkları anlaşmayı yazıya döken ve aile mahkemesi hakiminin onayına sunulan belgedir. Dayanağı 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu (TMK) madde 166’nın üçüncü fıkrası ile madde 184’ün beşinci bendidir. Hakim tarafları bizzat dinler, protokolü uygun bulursa boşanmaya karar verir ve protokol hükümleri kararın içine girer. Bu yazıda protokolün zorunlu unsurları, Word ve PDF olarak indirilebilen iskelet örnek, hakimin değişiklik yetkisi, protokolden dönme, ödenmeyen nafakanın icrası ve uygulamada en sık yapılan hatalar Yargıtay kararlarıyla anlatılmıştır.

Anlaşmalı Boşanma Protokolü Nedir? Boşanma Protokolü Nedir?

Boşanma protokolü ya da tam adıyla anlaşmalı boşanma protokolü, eşlerin boşanma iradelerini, velayet ve kişisel ilişki düzenini, nafaka ve tazminat taleplerini, mal ve eşya paylaşımını tek bir metinde bir araya getiren ve TMK m.166/3 uyarınca hakimin uygun bulmasıyla hukuki sonuç doğuran anlaşmadır. Kanun metninde “protokol” kelimesi geçmez. Madde, “boşanmanın mali sonuçları ile çocukların durumu hususunda taraflarca kabul edilecek düzenleme” ifadesini kullanır.

Düzenlemenin yazılı bir belgeyle sunulması uygulamada yerleşmiştir ve bazı kaynaklar aynı belgeyi anlaşmalı boşanma sözleşmesi adıyla anar. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu 18 Nisan 2019 tarihli, 2017/1941 Esas ve 2019/475 Karar sayılı kararında düzenlemenin iki biçimde sunulabileceğini belirtmiştir. Taraflar mahkemeye yazılı bir protokol verebilir ya da aynı konularda duruşmada sözlü beyanda bulunabilir. Sözlü beyan yolunun seçilmesi halinde beyanın duruşma tutanağına geçirilmesi ve taraflarca imzalanması gerekir. Aynı kararda “boşanmanın mali sonuçları” ifadesinin TMK m.174’teki maddi ve manevi tazminat ile m.175’teki yoksulluk nafakasını, “çocukların durumu” ifadesinin ise velayetin kime verileceğini, velayet verilmeyen eşle çocuk arasındaki kişisel ilişkiyi ve iştirak nafakasını kapsadığı yazılıdır.

Protokol bir sözleşmedir, fakat sıradan bir sözleşme değildir. Hukuk Genel Kurulu 30 Mayıs 2019 tarihli, 2017/1895 Esas ve 2019/630 Karar sayılı kararında protokolü, boşanmanın feri sonuçlarına ilişkin olarak taraflarca düzenlenen ve hakimin onay şartına bağlı kendine özgü bir sözleşme olarak nitelendirmiştir. Onay şartı TMK m.184/5’ten gelir. Bu bende göre boşanma veya ayrılığın feri sonuçlarına ilişkin anlaşmalar, hakim tarafından onaylanmadıkça geçerli olmaz. İmzalanan fakat mahkemeye sunulmayan ya da hakimin uygun bulmadığı protokol, kağıt üzerinde kalır ve taraflardan hiçbirini bağlamaz.

Protokolün Hukuki Dayanağı: TMK m.166/3 ve m.184/5

Protokolün hukuki dayanağı, TMK m.166/3’teki dört koşul ile m.184/5’teki hakim onayı kuralıdır. Türk Medeni Kanunu m.166/3’e göre evlilik en az bir yıl sürmüşse, eşlerin birlikte başvurması ya da bir eşin diğerinin davasını kabul etmesi halinde evlilik birliği temelinden sarsılmış sayılır. Boşanma kararı verilebilmesi için hakimin tarafları bizzat dinleyerek iradelerinin serbestçe açıklandığına kanaat getirmesi ve mali sonuçlar ile çocukların durumu hakkındaki düzenlemeyi uygun bulması şarttır.

Hukuk Genel Kurulu 2019/475 sayılı kararında bu fıkradan dört koşul çıkarmıştır. Evlilik en az bir yıl sürmüş olmalıdır, aksi halde hakim diğer koşulları incelemeden davayı reddeder. Eşler mahkemeye birlikte başvurmalı ya da bir eş diğerinin açtığı davayı kabul etmelidir. Eşler iradelerini hakime bizzat açıklamalıdır ve hakim bu iradelerin baskıdan uzak oluştuğunu denetler. Son koşul, mali sonuçlar ile çocukların durumu hakkındaki düzenlemenin hakimin onayına sunulması ve hakimce uygun bulunmasıdır. Protokol bu dördüncü koşulun somut halidir.

Madde 166/3’ün son cümlesi, boşanma davalarında tarafların ikrarının hakimi bağlamayacağına ilişkin TMK m.184/3 kuralının anlaşmalı boşanmada uygulanmayacağını söyler. Bu istisna sayesinde hakim, evlilik birliğinin sarsıldığına ilişkin delil toplamaz ve tanık dinlemez. Hukuk Genel Kurulu 2019/475 sayılı kararında kabulün tek sonucunun evlilik birliğinin sarsıldığı olgusunun ispatlanmış sayılması olduğunu, yalın kabulün boşanma kararı için yetmediğini ve diğer koşulların ayrıca gerçekleşmesi gerektiğini belirtmiştir.

Hüküm fıkrasına protokolün aynen geçirilmesi gerekir. Hukuk Genel Kurulu aynı kararda, taraflarca yapılan ve hakim tarafından onaylanan anlaşma hükümlerinin infazda sıkıntı doğurmaması için hüküm fıkrasında aynen yer alması gerektiğini yazmıştır. Uygulamada bazı mahkemeler yalnız “protokolün kararın eki sayılmasına” biçiminde hüküm kurar ve protokol maddelerini karara tek tek yazmaz. Bu biçim, aşağıda icra bölümünde anlatılan tavzih ve ilamlı icra sorunlarının başlıca kaynağıdır.

Anlaşmalı Boşanma Protokolünde Zorunlu Unsurlar Nelerdir?

Protokolün zorunlu unsurları, TMK m.166/3’ün hakim onayına sunulmasını istediği konulardır: Boşanma iradesi, maddi ve manevi tazminat, yoksulluk nafakası ile ortak çocuk varsa velayet, kişisel ilişki ve iştirak nafakası. Bu konulardan birinde düzenleme yoksa hakim eksikliği taraflara sorar, tutanağa geçirir ve gerekirse kendisi tamamlar. Mal rejimi, ziynet, aile konutu ve soyadı gibi konular zorunlu değildir, fakat yazılmazsa boşanmadan sonra ayrı dava konusu olur.

Yargıtay 2. Hukuk Dairesi 28 Nisan 2026 tarihli, 2025/6039 Esas ve 2026/4692 Karar sayılı kararında “boşanmanın mali sonuçları” kavramının mal rejiminin tasfiyesini kapsamadığını, bu kavramdan TMK m.174, 175 ve 182’de düzenlenen maddi ve manevi tazminat, yoksulluk nafakası ve iştirak nafakasının anlaşılması gerektiğini yazmıştır. Hukuk Genel Kurulu 10 Eylül 2025 tarihli, 2024/7 Esas ve 2025/498 Karar sayılı kararında mal rejimi konusunda anlaşma sağlanamamasının anlaşmalı boşanma davasının reddi sonucunu doğurmayacağını belirtmiştir. Aşağıdaki tablo zorunlu ve ihtiyari unsurları, dayanaklarını ve eksik bırakılmaları halinde doğacak sonucu gösterir.

Tablodaki ayrım uygulamada şu sonucu doğurur. Zorunlu unsurlardan birinin eksik olduğu protokolle duruşmaya gidilirse hakim eksik konuyu sorar, cevaplar tutanağa geçer ve taraflar imzalar. Duruşma salonunda verilen bu cevaplar çoğu zaman düşünülmeden verilir. Nafakadan feragat ya da tazminat talebinin bulunmaması gibi geri alınamayacak beyanların protokolde önceden, soğukkanlılıkla yazılması bu yüzden gerekir.

Anlaşmalı Boşanma Protokolü Nasıl Hazırlanır? Adım Adım

Anlaşmalı boşanma protokolü, eşlerin önce üzerinde anlaştıkları konuların listesini çıkarması, sonra her konunun kanunun aradığı açıklıkta yazılması ve metnin iki eşin imzasıyla dava dilekçesine eklenmesi yoluyla hazırlanır. Noter onayı gerekmez. Hazırlık aşağıdaki sırayı izler. Adımların her birinde verilecek karar, bu yazının ilgili bölümünde anlatılan Yargıtay kararlarının konusudur ve kelime seçimi boşanmadan sonra açılacak davaları belirler.

1. Evlilik tarihinden itibaren bir yılın dolduğu nüfus kayıt örneğiyle kontrol edilir. Bir yıl dolmamışsa TMK m.166/3 yolu kapalıdır.
2. Eşler, boşanma iradesi, çocuklar, nafaka, tazminat, mallar, eşyalar, borçlar ve soyadı başlıklarında neyi kabul ettiklerini belirler. Üzerinde anlaşılmayan tek bir başlık bile protokolü imzalanamaz duruma getirir.
3. Çocuk varsa velayet, kişisel ilişki düzeni ve iştirak nafakası, çocuğun yaşına ve tarafların koşullarına göre kararlaştırılır. Kişisel ilişki düzeni gün ve saat olarak, nafaka ise tutar ve artış ölçütüyle belirlenir.
4. Yoksulluk nafakası ile maddi ve manevi tazminat konusunda her eşin talebi bulunup bulunmadığı ve varsa tutarı kararlaştırılır.
5. Mal rejiminin bu protokolle tasfiye edilip edilmeyeceği, edilecekse hangi malın kimde kalacağı ve kalan haklar konusunda ne yapılacağı kararlaştırılır.
6. Soyadı, aile konutu, borçlar ve yargılama giderleri konusundaki anlaşma eklenir.
7. Metin, kararlaştırılan her konuyu hakimin onayından geçebilecek ve kesinleştiğinde icra edilebilecek biçimde yazılır, tarih atılır, her sayfası iki eş tarafından imzalanır ve üç nüsha düzenlenir.
8. Protokol, TMK m.166/3’e dayanan dava dilekçesinin ekinde yetkili aile mahkemesine verilir.

Yedinci adım, hazırlığın en çok zaman alan kısmıdır. Yargıtay’ın mal rejimi konusunda koyduğu ölçüt bütün maddeler için yol göstericidir. Hukuk Genel Kurulu 2025/498 sayılı kararına göre metinde soyut, muğlak, her anlama gelebilen ve farklı yorumlanmaya açık kelime ve cümleler kullanılmamalıdır. Bir maddenin bu ölçütü karşılayıp karşılamadığı, maddenin konusu olan hakkın kanundaki adıyla ve kapsamıyla yazılmış olmasına bağlıdır. Günlük dille yazılmış bir cümle, taraflar aynı şeyi anlasa bile, yıllar sonra mahkeme önünde başka biçimde yorumlanabilir.

Anlaşmalı Boşanma Protokolü Örneği 2026 (İskelet Metin)

Aşağıdaki örnek anlaşmalı boşanma protokolü, bir ortak çocuğu bulunan ve evlilik içinde taşınmaz edinmiş eşler için protokolün iskeletini gösterir. Örnek bilinçli olarak eksik bırakılmıştır. Madde başlıkları ve her maddenin ne düzenlediği yazılı, fakat tutar, artış ölçütü, feragat ifadeleri, tapu bilgileri ve mal rejimi hükümleri boş bırakılmıştır. Amaç, mahkemeye gidecek bir metin vermek değil, protokolün hangi başlıklardan oluştuğunu göstermektir.

Boş bırakılan yerler her dosyada farklı doldurulur ve yanlış doldurulduğunda boşanmadan sonra geri alınamayan sonuçlar doğurur. Parantez içindeki notlar bu yerleri işaret eder.

İskeletteki on beş başlık, bu yazının zorunlu unsurlar tablosundaki sırayı izler. Parantez içindeki notlar, metnin bilerek boş bırakıldığı yerleri gösterir. Nafaka tutarı ve artış ölçütü, tazminat ve mal rejimi feragatının ifadesi, kişisel ilişki düzeni ve taşınmaz devrinin biçimi, bu yazıda anılan Yargıtay kararlarının konusunu oluşturan noktalardır ve her birinde kullanılan kelime, boşanmadan yıllar sonra açılacak bir davanın sonucunu belirler. Bu nedenle iskelet, bir avukatla birlikte doldurulması gereken bir çerçeve olarak düşünülmelidir.

Çocuksuz anlaşmalı boşanma protokolü örneği

Çocuksuz anlaşmalı boşanma protokolü örneği, yukarıdaki iskeletin velayet, kişisel ilişki ve iştirak nafakası maddeleri çıkarılmış halidir. Hakimin TMK m.166/3 uyarınca onaylaması gereken konular bu durumda boşanma iradesi, yoksulluk nafakası ile maddi ve manevi tazminattan ibaret kalır. Çocuksuz eşlerin protokolü çoğu zaman beş altı maddede toplanır: Taraflar, boşanma iradesi, nafaka ve tazminat, mal ve eşya paylaşımı, soyadı, yargılama giderleri ve imza. Kısa metin, içeriğin de gelişigüzel yazılabileceği anlamına gelmez. Mal rejimine ilişkin Yargıtay ölçütü çocuksuz protokolde de aynen geçerlidir.

Anlaşmalı boşanma protokolü mal paylaşımı örneği

Mal paylaşımına ilişkin madde, her malvarlığı unsurunu ayrı ayrı tanımlayan ve tarafların kalan hakları konusundaki iradesini açıkça gösteren bir madde olmalıdır. Yukarıdaki iskeletin 8, 9, 10 ve 11. maddeleri bu yapıyı gösterir. Taşınmaz, araç ve banka hesabı kayıt bilgisiyle tanımlanır. Taşınmazın bir eşten diğerine devri kararlaştırılıyorsa devrin ne zaman ve nasıl yapılacağı ayrıca düzenlenir. Tasfiyenin sonraya bırakılması isteniyorsa bunun da protokolde belirtilmesi gerekir, çünkü bu durumda katılma alacağı davası boşanmanın kesinleşmesinden sonra ayrıca açılır. Bu maddenin kelime seçimi, aşağıda mal rejimi bölümünde anlatılan Yargıtay kararlarının doğrudan konusudur.

Ortak velayet anlaşmalı boşanma protokolü

Ortak velayet, boşanmadan sonra velayetin ana ve babada birlikte kalmasıdır. TMK m.336/3, boşanmada velayetin çocuk kendisine bırakılan tarafa ait olduğunu söyler ve ortak velayeti düzenlemez. Uygulamada ortak velayet talepleri, Türkiye’nin taraf olduğu Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’ne Ek 7 Numaralı Protokol’ün eşlerin çocuklarıyla ilişkilerinde eşit haklara sahip olduğunu öngören 5. maddesine dayandırılır ve aile mahkemeleri bu talebi çocuğun yararını esas alarak değerlendirir. Ortak velayet isteyen eşler protokole, çocuğun hangi eşin yanında yaşayacağını, diğer eşle kişisel ilişkinin nasıl kurulacağını, eğitim, sağlık ve yurt dışına çıkış gibi kararların nasıl alınacağını ve çocuğun giderlerine kimin hangi oranda katılacağını yazar. Hakim, çocuğun yararına uygun bulmazsa ortak velayet talebini reddedip velayeti bir tarafa bırakabilir. Ortak velayet uygulaması ve mahkemelerin aradığı koşullar çocuğun velayeti kime verilir yazısında ayrıca anlatılmıştır.

Anlaşmalı Boşanma Protokolü Word ve PDF İndir

Yukarıdaki anlaşmalı boşanma protokolü iskeleti, madde başlıkları ve açıklama notlarından oluşan tek sayfalık Word belgesi ve PDF olarak aşağıdaki bağlantılardan indirilebilir. Dosyalar doldurulmuş bir protokol değildir. Her maddenin altında o maddede neyin kararlaştırılacağı yazılıdır, metnin kendisi boş bırakılmıştır. Anlaşmalı boşanma protokolü PDF biçimi görüşme öncesinde konuların üzerinden geçmek için, Word biçimi not almak içindir.

İki anlaşmalı boşanma protokolü indir bağlantısı da aynı iskeleti içerir ve 11 Kasım 2026 tarihli mevzuata göre hazırlanmıştır.

İskelet, eşlerin hangi konularda anlaşmaları gerektiğini görüşmeden önce görmelerini sağlar. Mahkemeye sunulacak metnin yazılması ayrı bir iştir. Nafaka, tazminat ve mal rejimi maddelerinin ifadesi bu yazıda anlatılan Yargıtay kararlarına göre kurulduğunda, protokol kesinleşmeden sonra dava doğurmaz. Bu maddelerin yazımında bir avukatın görüşünün alınması, kesinleşmeden sonra değiştirilemeyen hataların önüne geçer.

Velayet, Kişisel İlişki ve İştirak Nafakası Maddeleri Nasıl Yazılır?

Çocuğa ilişkin maddeler, velayetin hangi eşte kalacağını, diğer eşin çocukla hangi gün ve saatlerde görüşeceğini ve çocuk için aylık ne kadar nafaka ödeneceğini infaz edilebilir açıklıkta yazan maddelerdir. TMK m.182/1’e göre mahkeme boşanmaya karar verirken ana ve babanın haklarını ve çocukla kişisel ilişkilerini düzenler. Çocuğa ilişkin maddelerin diğer maddelerden farkı, kesinleşmeden sonra da her zaman yeniden dava konusu yapılabilmeleridir.

Kişisel ilişki maddesinde “baba çocuğu uygun zamanlarda görebilir” türü ifadeler kullanılmaz. Mahkeme ilamıyla çocuk teslimi, 5395 sayılı Çocuk Koruma Kanunu’na 2021’de 7343 sayılı Kanun’la eklenen 41/A ve devamı maddeleri uyarınca adli destek ve mağdur hizmetleri müdürlükleri aracılığıyla yerine getirilir ve bu müdürlükler yalnız ilamda gün ve saat olarak yazılan düzenlemeyi uygulayabilir. Protokole yazılan düzen, çocuğun yaşı büyüdükçe değişen ihtiyaçlarına göre ileride TMK m.182 ve m.183 uyarınca değiştirilebilir. TMK m.182/2’ye 2021’de eklenen cümle, mahkemenin kişisel ilişki düzenlemesinin gereklerinin yerine getirilmemesi halinde velayetin değiştirilebileceğini kararında ihtar etmesini öngörür.

İştirak nafakası tutarı ve artış oranı nasıl belirlenir?

İştirak nafakası, velayet kendisine verilmeyen eşin çocuğun bakım ve eğitim giderlerine gücü oranında katılmasını sağlayan ödemedir ve TMK m.182/2 ile m.330’da düzenlenir. Tutar, çocuğun ihtiyaçları ile ana ve babanın hayat koşulları ve ödeme güçleri dikkate alınarak belirlenir. Nafaka her ay peşin ödenir. TMK m.330/3 ve m.182/3, hakimin istem halinde nafakanın gelecek yıllarda ne miktarda ödeneceğini karara bağlayabileceğini söyler. Protokole yazılan yıllık artış kuralı bu yetkiye dayanır ve her yıl artırım davası açılmasını gereksiz kılar.

Yargıtay 2. Hukuk Dairesi 15 Haziran 2026 tarihli, 2025/8708 Esas ve 2026/6569 Karar sayılı kararında okul ücreti, kıyafet masrafı, sağlık sigortası poliçe bedeli ve eğitim giderlerinin iştirak nafakasından ayrı ve bağımsız bir yükümlülük olmadığını, bunların nafakanın içinde değerlendirilmesi gereken giderler olduğunu belirtmiştir. Karara konu protokolde baba nakit nafaka yerine okul, servis, kıyafet ve sigorta giderlerini karşılamayı üstlenmişti. Daire, “okul ücreti” veya “eğitim gideri” adı altında sınırları belirsiz, infazda tereddüt yaratacak ayrı bir yükümlülük kurulmasını isabetli bulmamış ve bu giderlerin tek bir iştirak nafakası tutarı içinde belirlenmesini istemiştir. Protokolde eğitim giderini ayrı madde olarak yazmak isteyen eşlerin, bu kararı dikkate alarak gideri aylık nafaka tutarına yansıtması daha güvenli bir yoldur.

Aynı kararda Daire, tarafların ekonomik durumunda, çocuğun ihtiyaçlarında veya eğitim giderlerinde değişiklik olması halinde TMK m.331 uyarınca nafakanın artırılması, azaltılması, kaldırılması veya yeniden belirlenmesinin her zaman mümkün olduğunu yazmıştır. Protokolde kararlaştırılan tutar bu yüzden kesin değildir ve çocuğun ihtiyaçları değiştiğinde yeniden belirlenebilir. Nafaka türleri ve hesap ölçütleri nafaka rehberinde, tedbir nafakasına itiraz yolu tedbir nafakasına itiraz yazısında anlatılmıştır.

İştirak nafakasından feragat edilebilir mi?

İştirak nafakasından ileriye dönük feragat edilemez, çünkü bu nafaka çocuğun hakkıdır. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi 3 Ekim 2022 tarihli, 2022/8207 Esas ve 2022/7582 Karar sayılı kararında iştirak nafakasının çocuğun hakkı olduğunu, tarafların ileriye dönük olarak bu haktan feragat edemeyeceğini, iştirak nafakasına ilişkin kararın kesin hüküm oluşturmadığını ve tarafların her zaman bu konuda dava açabileceğini belirtmiştir. Protokole “anne çocuk için nafaka istememektedir” yazılması, velayeti alan eşin ileride çocuk adına iştirak nafakası davası açmasını engellemez.

Aynı karar, protokole yazılan alışılmadık nafaka biçimlerinin de kabul edilebildiğini gösterir. Olayda nafaka, ortak oturulan binadaki üçüncü dairenin kira gelirinin çocuk için kullanılması biçiminde kararlaştırılmış ve mahkeme bu maddeyi ilama yazmıştı. Adalet Bakanlığı tutarın anlaşılabilir olmadığı ve hükmün infaz kabiliyeti bulunmadığı gerekçesiyle kanun yararına bozma istemiş, Daire ise iştirak nafakasına ilişkin kararın her zaman dava konusu yapılabileceğini belirterek talebi reddetmiştir. Karar, nafakanın kira geliri gibi değişken bir kaynağa bağlanmasının ileride icra aşamasında sorun çıkarabileceğini de dolaylı olarak gösterir. Rakamla yazılmış sabit tutar her durumda daha güvenlidir.

Velayet değişirse protokoldeki yükümlülükler kalkar mı?

Velayetin sonradan değiştirilmesi, protokolde velayetten bağımsız olarak üstlenilen yükümlülükleri ortadan kaldırmaz. Hukuk Genel Kurulu 2019/630 sayılı kararına konu olayda baba, velayet kendisinde iken protokolle çocukların eğitim giderlerini eğitim hayatlarının sonuna kadar karşılamayı üstlenmişti. Velayet sonradan anneye geçince baba, bu maddenin velayetin kendisinde olmasına bağlı olduğunu ileri sürdü. Hukuk Genel Kurulu, kesinleşen anlaşmalı boşanma kararıyla protokol hükümlerinin taraflar için bağlayıcı hale geldiğini, kesinleşen sözleşme hükümlerinden vazgeçilemeyeceğini ve protokol hükümlerinin bir bütün olduğunu belirterek babanın taahhüdüyle bağlı olduğuna karar verdi. Protokole yazılan her yükümlülüğün, koşullar değişse bile sürecek bir borç doğurduğu bu kararla açıkça ortaya konmuştur.

Yoksulluk Nafakası ve Tazminat Maddeleri

Yoksulluk nafakası ve tazminat maddeleri, eşlerin birbirine karşı mali taleplerinin bulunup bulunmadığını, varsa tutarını ve ödeme biçimini düzenleyen maddelerdir. TMK m.175’e göre boşanma yüzünden yoksulluğa düşecek taraf, kusuru daha ağır olmamak koşuluyla diğer taraftan mali gücü oranında nafaka isteyebilir ve nafaka yükümlüsünün kusuru aranmaz. TMK m.174/1 maddi tazminatı, m.174/2 manevi tazminatı düzenler. Anlaşmalı boşanmada kusur araştırması yapılmadığı için bu taleplerin dayanağı kusur değil tarafların anlaşmasıdır.

Protokolde bu konularda üç seçenek vardır. Taraflar talepte bulunmayabilir ve bunu feragat biçiminde yazar, belirli bir tutar kararlaştırabilir ya da haklarını saklı tutabilir. Feragat yazılmazsa TMK m.178 devreye girer. Bu maddeye göre evliliğin boşanma sebebiyle sona ermesinden doğan dava hakları, boşanma hükmünün kesinleşmesinin üzerinden bir yıl geçmekle zamanaşımına uğrar. Protokolde tazminat ve yoksulluk nafakasına hiç değinilmemişse eşlerden biri kesinleşmeden sonraki bir yıl içinde bu talepler için dava açabilir. Konu anlaşmalı boşandıktan sonra nafaka davası açılabilir mi yazısında Yargıtay kararlarıyla anlatılmıştır.

Nafaka kararlaştırılacaksa ödeme biçimi TMK m.176’ya göre belirlenir. Maddi tazminat ve yoksulluk nafakası toptan veya irat biçiminde ödenebilir, manevi tazminatın irat biçiminde ödenmesine karar verilemez. İrat biçimindeki nafaka, alacaklının yeniden evlenmesi ya da taraflardan birinin ölümü halinde kendiliğinden kalkar. Alacaklının evlenme olmaksızın fiilen evliymiş gibi yaşaması, yoksulluğunun ortadan kalkması ya da haysiyetsiz hayat sürmesi halinde mahkeme kararıyla kaldırılır. Bu sona erme hallerinin protokolde tekrar edilmesi kanunu değiştirmez, fakat infaz aşamasında tartışmayı önler.

Süresiz yoksulluk nafakası 2026’da ne durumda?

Anayasa Mahkemesi 4 Haziran 2026 tarihli, 2025/156 Esas ve 2026/131 Karar sayılı kararıyla TMK m.175/1’deki “süresiz olarak” ibaresini Anayasa’nın 2, 5 ve 17. maddelerine aykırı bularak iptal etmiştir. Karar 30 Eylül 2026 tarihli ve 33386 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanmış ve iptal hükmünün yayımdan dokuz ay sonra, yani 30 Haziran 2027’de yürürlüğe girmesi kararlaştırılmıştır. Mahkeme, yerleşik yargı uygulamasında ibarenin emredici sayıldığını ve hakime nafakanın süresi konusunda takdir yetkisi tanınmadığını tespit etmiş, nafakanın her koşulda süresiz istenebilmesini nafaka borçlusu bakımından ağır bir külfet olarak nitelendirmiştir.

Kararın anlaşmalı boşanma protokolüne etkisi şudur. İptal hükmü yürürlüğe girmeden önce kanun koyucunun yeni bir düzenleme yapması beklenir ve bu düzenleme süreli nafaka ölçütlerini getirebilir. Protokolde yoksulluk nafakası kararlaştıran eşler, nafakanın süresini kendileri belirleyebilir, çünkü tarafların anlaşmasıyla süreli nafaka kararlaştırılmasına engel bir hüküm yoktur. Süreli olarak kararlaştırılan nafaka, hakimin onayından geçtiğinde taraflar için bağlayıcı olur. Yoksulluk nafakası konusunu bu yazının güncellenme tarihinden sonra okuyanların, Anayasa Mahkemesi kararının yürürlük tarihini ve çıkarılması beklenen kanunu kontrol etmesi gerekir.

Tazminat maddesinde Yargıtay neye bakıyor?

Tazminat kararlaştırılıyorsa Yargıtay’ın baktığı nokta, maddenin mahkeme kararında eda hükmü biçiminde yer alıp almadığıdır. Yargıtay 12. Hukuk Dairesi 23 Ocak 2019 tarihli, 2018/5119 Esas ve 2019/777 Karar sayılı kararına konu protokolde, erkeğin kadına bitmiş halde bir ev teslim edeceği, teslim gerçekleşmezse 50.000 TL maddi ve 50.000 TL manevi tazminat ödeyeceği yazılıydı. Kadın tazminat için ilamlı icra takibi başlattı. Daire, ilamın anlaşmalı boşanma protokolünün onaylanması niteliğinde olduğunu, tazminat konusunda kurulan hükmün eda hükmü içermediğini ve ilamlı icraya konu edilemeyeceğini belirterek takibin iptaline karar verdi. Tazminat, protokole yazılmış fakat mahkemece “ödenmesine” biçiminde hükme bağlanmamış olduğu için icra edilemedi.

Bu kararın pratik sonucu, tazminat maddesinin koşula bağlanmaması ve kararın hüküm fıkrasında ödeme yükümlülüğü olarak yer almasının sağlanmasıdır. Koşullu tazminat kararlaştırılmak isteniyorsa koşulun gerçekleşip gerçekleşmediğinin ayrı bir yargılamayı gerektireceği ve ilamlı icra yolunun kapalı olacağı bilinmelidir. Manevi tazminatın boşanma kararında taksitle ödenmesi de kararlaştırılabilir, fakat TMK m.176/2 gereği irat biçiminde, yani süresiz dönemsel ödeme olarak kararlaştırılamaz.

Mal Rejimi, Ziynet ve Aile Konutu Maddeleri

Mal rejimine ilişkin maddeler, eşlerin evlilik içinde edindikleri malları paylaşmalarını ya da bu mallardan doğan alacak haklarından vazgeçmelerini düzenleyen maddelerdir. Yasal mal rejimi olan edinilmiş mallara katılma rejimi TMK m.218 ile m.241 arasında düzenlenir ve TMK m.225/2’ye göre boşanma davasının açıldığı tarihte sona erer. Hukuk Genel Kurulu 2025/498 sayılı kararında, boşanma davası açılmasıyla mal rejiminin tasfiyesinden kaynaklanan alacak hakkının doğduğunu ve eşlerin anlaşmalı boşanmada bu hak üzerinde tasarruf edebileceğini belirtmiştir.

Tasarrufun biçimi konusunda Yargıtay’ın ölçütü kesindir. Hukuk Genel Kurulu 2025/498 sayılı kararına konu olayda eşler duruşmada “paylaşacak bir malımız ve eşya talebimiz yoktur” demiş, protokolde ise mal rejimine ilişkin bir madde yer almamıştı. Boşanmadan dokuz yıl sonra açılan katılma alacağı davasında Kurul, bu beyanın mal rejiminin tasfiyesi yönünden feragat sayılamayacağını, feragatın somutlaştırılmış bir hakla ilgili, kayıtsız ve şartsız, kuşkuya yer vermeyecek biçimde açık olması gerektiğini ve anlaşmada ayrıca yer verilmemişse sırf anlaşmalı boşanmış olmanın mal rejimini tasfiye ettikleri anlamına gelmeyeceğini belirtmiştir. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi 2026/4692 sayılı kararında da duruşmadaki “mal tasfiyesi talebimiz yoktur” beyanını aynı gerekçeyle feragat saymamıştır.

Hukuk Genel Kurulu 29 Nisan 2026 tarihli, 2025/354 Esas ve 2026/267 Karar sayılı kararında konuyu bir adım ileri taşımıştır. Olayda erkek, boşanma dosyasına verdiği dilekçede “bana düşen haklarımdan hiçbir zaman dava etmeyeceğim, söz veriyorum, ona hibe ediyorum” yazmıştı. Kurul çoğunluğu bu beyanın mal rejiminin tasfiyesine yönelik bir hüküm içermediğini, TMK m.202 ve devamı maddelerinden doğan alacak haklarından feragat anlamına gelmediğini ve katılma alacağı davasının açılmasına engel olmadığını kabul etmiştir. Üç kararın ortak sonucu şudur: Mal rejiminden doğan haklardan vazgeçilecekse bunun hangi alacakları kapsadığı protokolde kayıtsız ve şartsız biçimde, kuşkuya yer bırakmadan yazılmış olmalıdır. Genel ifadeler Yargıtay önünde feragat sayılmamaktadır.

Mal rejimi tasfiyesini protokole yazmak zorunlu mu?

Mal rejimi tasfiyesini protokole yazmak zorunlu değildir ve yazılmaması anlaşmalı boşanmaya engel olmaz. Hukuk Genel Kurulu 2025/498 sayılı kararında mal rejiminin tasfiyesinin boşanmanın ferisi niteliğinde olmadığını, eşlerin tasfiyeyi anlaşmalı boşanmayla birlikte yapabilecekleri gibi bu haklarını zamanaşımı süresi içinde daha sonra da kullanabileceklerini yazmıştır. Tasfiyeyi protokole yazan eşler için ayrı bir geçerlilik şartı aranmaz. Usulüne uygun anlaşmayla boşanma kesinleşmişse tarafların tekrar tasfiye talep etmesi mümkün olmaz ve böyle bir talep TMK m.2’deki dürüst davranma kuralına aykırı sayılır. Katılma alacağının hesabı ve ziynet eşyası alacağı boşanmada mal paylaşımı rehberinde ayrıntılı olarak yer alır.

Aile konutu ve oturma hakkı protokole nasıl yazılır?

Aile konutunda oturmaya devam edecek eş için protokole yazılan düzenleme, hüküm fıkrasına aynen geçirilmezse infaz edilemez. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi 2 Temmuz 2024 tarihli, 2023/7962 Esas ve 2024/5219 Karar sayılı kararına konu protokolün 4. maddesinde kadının, erkek adına kayıtlı konutta oturmaya devam etmesi kararlaştırılmış, mahkeme ise yalnız “protokolün kararın eki sayılmasına” biçiminde hüküm kurmuştu. Erkek konutu satmak isteyince kadın, oturma hakkının hükme yazılmasını ve tapuya şerh için müzekkere yazılmasını talep etti. Daire, protokolde kararlaştırılan oturma hakkının hükümde açıkça yazılmamasının kararın icrasında tereddüt uyandırdığını ve 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu (HMK) m.305’teki tavzih koşullarının oluştuğunu kabul etti.

Bu karar, aile konutu düzenlemesinin iki biçimde güvence altına alınabileceğini gösterir. Birincisi, oturma hakkının süresiyle birlikte protokole yazılması ve hakimden bu hakkın hüküm fıkrasına aynen geçirilmesinin istenmesidir. İkincisi, konutun mülkiyetinin oturacak eşe devrinin kararlaştırılmasıdır. Mülkiyet devri taşınmaz için tapu devrini gerektirdiğinden, protokolde devrin kesinleşmeden sonra hangi sürede yapılacağı yazılır. Kira ile oturulan aile konutunda ise kira sözleşmesinin hangi eş üzerinde kalacağı ve depozitonun akıbeti düzenlenir.

Soyadı, Yargılama Giderleri ve Diğer Maddeler

Soyadı, yargılama giderleri, borçlar ve kişisel eşya maddeleri, kanunun zorunlu saymadığı fakat yazılmadığında boşanmadan sonra uyuşmazlık doğuran konuları düzenler. TMK m.173/1’e göre boşanan kadın evlenmeden önceki soyadını yeniden alır. Kadının boşandığı kocasının soyadını kullanmakta menfaati bulunduğu ve bunun kocaya zarar vermeyeceği ispatlanırsa hakim m.173/2 uyarınca kocasının soyadını taşımasına izin verir. Anlaşmalı boşanmada kocanın protokolde muvafakat vermesi, bu iznin boşanma kararıyla birlikte alınmasını sağlar.

Yargılama giderleri ve vekalet ücreti maddesi, giderlerin hangi eş tarafından karşılanacağını ve tarafların birbirinden vekalet ücreti talep etmeyeceğini düzenler. 2026 yılında aile mahkemesinde açılan boşanma davasında başvurma harcı 732 TL ve maktu karar ve ilam harcı 732 TL’dir. Bu tutarlar, 492 sayılı Harçlar Kanunu’na bağlı (1) sayılı tarifenin 31 Aralık 2025 tarihli ve 33124 sayılı 5. mükerrer Resmi Gazete’de yayımlanan Harçlar Kanunu Genel Tebliği (Seri No: 98) ile yüzde 18,95 oranında artırılmış halidir. Harçlara, Adalet Bakanlığı’nın her yıl yayımladığı gider avansı tarifesine göre tebligat ve posta gideri eklenir. Anlaşmalı boşanmada tanık dinlenmediği ve bilirkişi incelemesi yapılmadığı için gider avansının büyük kısmı dava sonunda iade edilir.

Borçlar maddesinde ortak konut kredisi, araç kredisi ve kredi kartı borçlarının kim tarafından ödeneceği yazılır. Bu madde yalnız eşler arasında geçerlidir. Banka, kredi sözleşmesinin tarafı olan eşten alacağını istemeye devam eder ve protokol bankayı bağlamaz. Krediyi ödemeyi üstlenen eş borcunu ödemezse diğer eşin elinde, protokole dayanarak rücu talebinde bulunma imkanı kalır. Üçüncü kişilere karşı sonuç doğurması istenen düzenlemeler için bankayla ayrıca borcun nakli sözleşmesi yapılması gerekir.

Avukatsız Anlaşmalı Boşanma Protokolü Örneği Kullanılır mı? Protokolü Kim Hazırlar?

Anlaşmalı boşanma davası avukatsız açılabilir ve eşler protokolü kendileri hazırlayıp imzalayabilir. Kanun protokolün kim tarafından yazılacağını düzenlemez. Avukatsız anlaşmalı boşanma protokolü örneği arayan eşlerin bilmesi gereken nokta, hazırlayan kişinin kim olduğunun değil, metnin içeriğinin önem taşıdığıdır. Bu yazıdaki Yargıtay kararlarının tamamı, protokoldeki bir ifadenin yeterince açık olmaması yüzünden boşanmadan yıllar sonra açılan davalara ilişkindir ve o protokollerin bir kısmı avukat eliyle hazırlanmıştır.

Protokol tek bir avukat tarafından hazırlanıyorsa o avukat eşlerden yalnız birinin vekilidir. 1136 sayılı Avukatlık Kanunu m.38/b, avukatın aynı işte menfaati zıt bir tarafa avukatlık etmiş olması halinde işi reddetmesini zorunlu kılar. Karşı tarafın avukatınca hazırlanan protokolü imzalamadan önce diğer eşin bağımsız bir hukuki görüş alması bu yüzden yerinde olur. Avukatın yalnız protokol hazırlaması da mümkündür ve “anlaşmalı boşanma protokolü ücreti” diye aranan tutarın alt sınırı tarifeden okunur. Türkiye Barolar Birliği’nin 3 Kasım 2026 tarihli ve 33419 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi’nde her türlü dilekçe yazılması için 7.500 TL, kira sözleşmesi ve benzeri sözleşmelerin hazırlanması için 10.000 TL, büroda sözlü danışma için ilk bir saate kadar 5.500 TL asgari ücret öngörülmüştür. Davanın vekille takibinde asliye mahkemelerinde görülen davalar için maktu ücret 62.000 TL’dir ve aile mahkemeleri bu düzeyde sayılır. Bu tutarlar asgari sınırdır ve avukatla müvekkil arasındaki ücret sözleşmesiyle belirlenen ücretin bu sınırın altında kalması Avukatlık Kanunu m.164/4 uyarınca mümkün değildir.

Yargılama giderlerini ödeme gücü bulunmayan eşler için HMK m.334 yargılama giderlerinden muafiyet sağlayan adli yardım imkanı, 1136 sayılı Kanun’un adli yardım hükümleri ise baro aracılığıyla ücretsiz avukat görevlendirilmesi imkanı tanır. Baroya yapılan adli yardım başvurusunda gelir durumunu gösteren belgeler istenir ve koşulları karşılayan kişiye ücretsiz avukat görevlendirilir. Anlaşmalı boşanmanın genel koşulları, süresi ve belgeleri anlaşmalı boşanma rehberinde, dilekçe örneği ise boşanma dilekçesi örneği yazısında yer alır.

Anlaşmalı Boşanma Protokolü Nereden Alınır, Noterden Yapılır mı, Nereye Verilir?

Anlaşmalı boşanma protokolü hazır bir form olarak herhangi bir kurumdan alınmaz, eşler ya da avukat tarafından her dosyanın koşullarına göre yazılır. “Anlaşmalı boşanma protokolü nereden alınır” sorusu çoğu zaman adliyeden ya da noterden hazır belge alınabileceği düşüncesiyle sorulur. Noter protokol düzenlemez. Eşler isterse imzalarını noterde onaylatabilir, fakat bu onay protokole hiçbir ek geçerlilik kazandırmaz, çünkü TMK m.184/5 uyarınca geçerlilik hakimin onayına bağlıdır.

Hazır metin, anlaşmalı boşanma protokolü nereye verilir sorusunun cevabına göre teslim edilir. Cevap, TMK m.166/3’e dayanan boşanma dilekçesinin eki olarak yetkili aile mahkemesine verilmesidir. TMK m.168’e göre yetkili mahkeme, eşlerden birinin yerleşim yeri veya davadan önce son defa altı aydan beri birlikte oturdukları yer mahkemesidir. Anlaşmalı boşanmada eşler bu iki yerden birini seçer ve yetki itirazı söz konusu olmaz. Aile mahkemesi bulunmayan yerlerde dava, 4787 sayılı Aile Mahkemelerinin Kuruluş, Görev ve Yargılama Usullerine Dair Kanun m.2 uyarınca Hakimler ve Savcılar Kurulunca belirlenen asliye hukuk mahkemesinde açılır. Dilekçe ve protokol adliyedeki tevzi bürosuna elden verilebilir ya da avukat aracılığıyla UYAP üzerinden gönderilir. Dava açma ve dilekçe içeriği boşanma davası nasıl açılır yazısında adım adım anlatılmıştır.

Boşanma protokolü e-Devlet’te görünür mü?

Protokolün kendisi e-Devlet’te görünmez, fakat dava dosyası ve karar UYAP Vatandaş Portalı ile e-Devlet’teki dava dosyası sorgusunda tarafların görebileceği biçimde listelenir. Taraflar dosyadaki evrakı, dolayısıyla protokolü de bu sistem üzerinden görüntüleyebilir. Üçüncü kişiler dosyaya erişemez. Boşanma kararı kesinleşince mahkeme kararı nüfus müdürlüğüne bildirir ve medeni hal kaydı değişir. Nüfus kaydında protokolün içeriği değil, yalnız boşanma kararının tarihi ve mahkemesi yer alır.

Hakim Protokolü Değiştirebilir mi, Reddedebilir mi?

Hakim, TMK m.166/3’ün üçüncü cümlesi uyarınca tarafların ve çocukların menfaatini göz önünde tutarak protokolde gerekli gördüğü değişiklikleri yapabilir ve bu değişiklikler taraflarca kabul edilirse boşanmaya hükmeder. Değişiklik yetkisi mutlak değildir. Hakim protokolü tek taraflı değiştirip o haliyle karar veremez. Değişikliği taraflara bildirir, taraflar kabul ederse değişik haliyle onaylar, kabul etmezse anlaşmalı boşanma koşulları gerçekleşmemiş olur ve dava çekişmeli olarak devam eder.

Uygulamada hakimlerin en sık müdahale ettiği konular çocuğa ilişkin maddelerdir. Çocuğun yaşına göre çok seyrek ya da çok yoğun kişisel ilişki düzeni, çocuğun ihtiyaçlarının açıkça altında kalan iştirak nafakası, çocukla kişisel ilişkinin tamamen kaldırılması ya da velayetin çocuğa bakmayan eşe bırakılması gibi düzenlemeler değiştirilir. Eşlerin kendi aralarındaki mali düzenlemelere hakim daha az müdahale eder, çünkü bu konular tarafların serbestçe tasarruf edebildiği alandadır. Hukuk Genel Kurulu 2019/475 sayılı kararında taraflarca yapılan ve hakim tarafından onaylanan anlaşma hükümlerinin hüküm fıkrasında aynen yer almasını istediği için, hakimin yaptığı değişiklik de tutanağa ve hüküm fıkrasına geçirilir.

Hakim, protokolü kanunun emredici hükümlerine, ahlaka, kamu düzenine veya kişilik haklarına aykırı bulursa onaylamaz. Hukuk Genel Kurulu 2019/630 sayılı kararında, 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu’nun sözleşme özgürlüğüne getirdiği bu genel sınırlamaların boşanma anlaşmaları için de geçerli olduğunu belirtmiştir. Çocuğun diğer eşle görüşmesini yasaklayan, eşlerden birinin yeniden evlenmesini yasaklayan ya da velayeti bir bedel karşılığında devreden maddeler bu nedenle onaylanmaz. Onaylanmayan protokol taraflar için hiçbir sonuç doğurmaz.

Duruşmada Ne Olur, Karar Ne Zaman Kesinleşir?

Anlaşmalı boşanma duruşması, hakimin eşleri bizzat dinleyerek boşanma iradelerinin serbestçe oluştuğunu ve protokolü kabul ettiklerini tespit ettiği tek celselik duruşmadır. TMK m.166/3 hakimin tarafları bizzat dinlemesini aradığı için eşlerin duruşmaya bizzat katılması zorunludur ve vekil aracılığıyla temsil bu koşulu karşılamaz. Hakim eşlere boşanmak istediklerini, protokolü okuyup anladıklarını, baskı altında olmadıklarını ve protokol maddelerini kabul ettiklerini sorar. Cevaplar tutanağa geçirilir ve eşlerce imzalanır.

Karar duruşmada açıklanır ve gerekçeli karar tebliğ edilir. HMK m.345’e göre istinaf yoluna başvuru süresi iki haftadır ve bu süre ilamın usulen taraflardan her birine tebliğiyle işlemeye başlar. İki hafta içinde istinafa başvurulmazsa karar kesinleşir. Uygulamada eşler, duruşmadan sonra mahkemeye istinaf yolundan feragat ettiklerine ilişkin dilekçe vererek kesinleşmeyi beklemeden sağlar. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi 23 Ekim 2024 tarihli, 2024/661 Esas ve 2024/7725 Karar sayılı kararında, istinaf başvurusundan feragat eden erkeğin sonradan protokolü imzalarken yanıldığını ve 8.000 TL iştirak nafakasının ağır geldiğini ileri sürerek yaptığı başvuruyu reddeden mahkeme kararını onamıştır. Feragat dilekçesi verildikten sonra karardan dönülememiştir.

Sürelerin birlikte görülmesi, protokolün hangi aşamada neyi etkilediğini gösterir. Aşağıdaki tablo anlaşmalı boşanmada karşılaşılan süreleri ve dayanaklarını özetler.

Anlaşmalı boşanma kaç gün sürer sorusunun kesin bir cevabı yoktur. Dilekçe verildikten sonra duruşma gününün verilmesi mahkemenin iş yüküne bağlıdır, duruşma tek celsede tamamlanır, gerekçeli kararın yazılması ve tebliği ile iki haftalık istinaf süresi kesinleşmeyi belirler. İstinaftan feragat dilekçesiyle bu süre kısalır. Kesinleşme tarihi, nafakanın başlangıcı, TMK m.178’deki bir yıllık sürenin başlangıcı ve TMK m.132’deki üç yüz günlük bekleme süresinin başlangıcı olduğu için kararın kesinleşme şerhli örneğinin mahkemeden alınması gerekir. Kadın için üç yüz günlük süre boşandıktan sonra evlenme süresi yazısında anlatılmıştır.

Protokolden Dönme: Kesinleşmeden Önce ve Sonra Ne Olur?

Protokolden dönme, eşlerden birinin boşanma kararı kesinleşmeden önce anlaşma iradesinden vazgeçmesi anlamına gelir ve bu durumda dava çekişmeli boşanma davası olarak devam eder. Hukuk Genel Kurulu 2019/475 sayılı kararında, anlaşmalı boşanma kararı kesinleşinceye kadar eşlerin boşanmanın mali sonuçları ve çocukların durumu hakkında kabul ettikleri düzenlemeyi kapsayan irade beyanından dönmesini engelleyen bir yasal hüküm bulunmadığını belirtmiştir.

Karara konu olayda davalı erkek, anlaşmalı boşanma kararından sonra protokol şartlarında anlaşamadıklarını ve iradesinin sakatlandığını ileri sürerek hükmü temyiz etmişti. Kurul, TMK m.166/3’teki kabulün HMK m.308’deki davayı kabulden farklı olduğunu açıklamıştır. HMK m.308’e göre davayı kabul tek taraflı irade beyanıyla davayı sona erdirir ve HMK m.311 uyarınca kesin hüküm gibi sonuç doğurur. Anlaşmalı boşanmada ise kabul tek başına davayı bitirmez, çünkü hakimin iradelerin serbestliğini denetlemesi ve düzenlemeyi uygun bulması gerekir. Kabulün doğurduğu tek sonuç evlilik birliğinin sarsıldığı olgusunun ispatlanmış sayılmasıdır. Bu nedenle hüküm kesinleşmeden davalının kabul beyanından dönmesi mümkündür ve dönme halinde mahkeme taraflara iddia ve savunmalarını bildirmeleri, delillerini sunmaları için süre verip davaya çekişmeli olarak devam eder. Kurul ayrıca davacıya feragat yoluyla anlaşmayı bozma hakkı tanınırken davalının anlaşmayla sonuna kadar bağlı sayılmasının silahların eşitliği ilkesine aykırı düşeceğini belirtmiştir.

Karar oy çokluğuyla alınmıştır. Karşı oy yazılarında, anlaşmalı boşanma kararından sonra ancak irade sakatlığı iddiasıyla dönülebileceği ve bu iddianın ispatlanması gerektiği görüşü savunulmuştur. Çoğunluk görüşü bugün uygulamayı belirler: Kesinleşmeden önce verilen istinaf dilekçesinde anlaşmadan dönüldüğünün bildirilmesi, davanın çekişmeliye dönmesi için yeterlidir ve dönen tarafın gerekçe göstermesi gerekmez. Çekişmeli davanın aşamaları ve süresi çekişmeli boşanma davası ne kadar sürer yazısında anlatılmıştır.

Kesinleşmiş protokolden dönülebilir mi?

Boşanma kararı kesinleştikten sonra protokolden dönülemez ve protokol hükümleri tarafları bağlar. Hukuk Genel Kurulu 2019/630 sayılı kararında kesinleşen anlaşmalı boşanma kararıyla sözleşme niteliğindeki protokol hükümlerinin taraflar için bağlayıcı hale geldiğini ve kesinleşen sözleşme hükümlerinden tarafların vazgeçmesinin mümkün olmadığını belirtmiştir. Kurul, sözleşme hukukuna egemen olan sözleşmeye bağlılık ilkesini hatırlatmış ve protokol hükümlerinin bir bütün olduğunu, bir kısmının geçerli sayılıp bir kısmının uygulanamayacağını ileri sürmenin iyi niyet kurallarıyla bağdaşmadığını yazmıştır.

Bu kuralın iki istisnası vardır. Birincisi, çocuğa ilişkin düzenlemelerdir. Velayet, kişisel ilişki ve iştirak nafakası kesin hüküm oluşturmaz ve TMK m.183 ile m.331 uyarınca koşullar değiştiğinde yeniden dava konusu yapılabilir. İkincisi, irade sakatlığıdır. Protokol yanılma, aldatma veya korkutma sonucu imzalanmışsa TBK m.30 ve devamı maddelerine dayanılarak sözleşmenin iptali istenebilir. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi 2024/7725 sayılı kararına konu olayda erkek, protokolü imzalarken yanıldığını ve 8.000 TL nafakanın ağır geldiğini ileri sürmüş, fakat istinaftan feragat ettiği için bu iddiası dinlenmemiştir. Nafakanın ağır gelmesi yanılma değildir ve ekonomik durumun değişmesi halinde izlenecek yol iptal davası değil, TMK m.331 uyarınca nafakanın azaltılması davasıdır.

Protokolün İcrası: Nafaka veya Tazminat Ödenmezse Ne Olur?

Protokolün icrası, hüküm fıkrasına yazılan yükümlülüklerin yerine getirilmemesi halinde alacaklı eşin icra dairesi aracılığıyla alacağını tahsil etmesi anlamına gelir. Boşanma kararı kesinleştiğinde protokol maddeleri ilam niteliği kazanır ve 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu (İİK) m.32 ve devamı maddelerine göre ilamlı icra takibine konu olabilir. Bu sonucun doğması için yükümlülüğün hüküm fıkrasında eda hükmü biçiminde yer alması gerekir.

Yalnız “protokolün kararın eki sayılmasına” denilen kararlarda protokol maddeleri ilamlı icraya konu edilemez. Yargıtay 12. Hukuk Dairesi 2019/777 sayılı kararında kuralı şu biçimde koymuştur: Mahkemelerin bir işin yapılmasına ya da belli bir meblağın ödenmesine ilişkin olmak üzere verdiği, eda hükmü içeren kararları ilamlı icraya konu edilebilir. Karara konu ilam anlaşmalı boşanma protokolünün onaylanması niteliğinde olduğu ve tazminat konusunda eda hükmü kurulmadığı için ilamlı takip iptal edilmiştir. Daire, Hukuk Genel Kurulu’nun 8 Ekim 1997 tarihli ve 1997/12-517 Esas, 1997/776 Karar sayılı kararına atıfla ilamların infaz edilecek kısmının hüküm bölümü olduğunu ve icra mahkemesinin ilamın infaz edilecek kısmını yorum yoluyla belirleyemeyeceğini hatırlatmıştır.

Nafaka alacağı için iki yol birlikte işler. Birincisi, kesinleşen ilama dayanan ilamlı icra takibidir. İkincisi, İİK m.344’teki ceza yoludur. Bu maddeye göre nafakaya ilişkin kararların gereğini yerine getirmeyen borçlu hakkında alacaklının şikayeti üzerine üç aya kadar tazyik hapsine karar verilir ve hapsin uygulanmasına başlandıktan sonra kararın gereği yerine getirilirse borçlu tahliye edilir. Borçlunun nafakanın kaldırılması veya azaltılması için dava açmış olması halinde tazyik hapsinin uygulanması bu davanın sonuna bırakılabilir. Tazyik hapsi yalnız nafaka için geçerlidir, tazminat ve mal paylaşımı yükümlülükleri için uygulanmaz.

Hüküm fıkrasına yazılmayan madde nasıl icra edilir?

Hüküm fıkrasına yazılmayan protokol maddesi için alacaklının önünde iki yol vardır. İlk yol HMK m.305’teki tavzihtir. Hüküm yeterince açık değilse veya icrasında tereddüt uyandırıyorsa, icrası tamamlanıncaya kadar taraflardan her biri hükmün açıklanmasını isteyebilir. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi 2024/5219 sayılı kararında, protokolde kararlaştırılan oturma hakkının hükümde yazılmayıp yalnız protokolün kararın eki sayılmasının icrada tereddüt uyandırdığını ve tavzih koşullarının oluştuğunu kabul etmiştir. HMK m.305/2’ye göre tavzih yoluyla hüküm fıkrasındaki haklar ve borçlar sınırlandırılamaz, genişletilemez ve değiştirilemez, dolayısıyla tavzih yalnız protokolde var olan düzenlemenin hükme açıkça yazılmasını sağlar.

İkinci yol genel mahkemelerde dava açmaktır. Hukuk Genel Kurulu 2019/630 sayılı kararına konu olayda anne, protokolde babanın üstlendiği eğitim giderlerini kendisi ödemiş, babaya karşı ilamsız icra takibi başlatmış ve itiraz üzerine itirazın iptali davası açmıştı. İcra mahkemesi daha önce ilamlı takibi “kesin hüküm taşımayan kararın ilamlı olarak istenemeyeceği” gerekçesiyle iptal etmişti. Hukuk Genel Kurulu babanın protokoldeki taahhüdüyle bağlı olduğuna karar vermiştir. Bu yol daha uzun sürer ve yargılama gerektirir. Protokol hazırlanırken her yükümlülüğün hüküm fıkrasına yazılmasının istenmesi ve kararın tebliğinden sonra hüküm fıkrasının protokolle karşılaştırılması, bu uzun yolu gereksiz kılar. HMK m.305/A, karar verilmeyen bir konu için nihai kararın tebliğinden itibaren bir ay içinde ek karar istenmesine imkan tanır ve bu süre kaçırılmamalıdır.

Anlaşmalı Boşanma Protokolünde Sık Yapılan Hatalar

Protokollerde en sık yapılan hatalar, kanunun aradığı açıklığın sağlanmaması, tutarların ve sürelerin belirsiz bırakılması ve yükümlülüklerin hüküm fıkrasına geçirilmesinin takip edilmemesidir. Aşağıdaki liste, bu yazıda anılan Yargıtay kararlarına konu olmuş hataları ve uygulamada en sık karşılaşılan biçimlerini bir araya getirir.

• Mal rejimi konusunda “mallar paylaşılmıştır” veya “mal talebimiz yoktur” yazılır. Hukuk Genel Kurulu 2025/498 ve 2. Hukuk Dairesi 2026/4692 sayılı kararlarına göre bu ifadeler feragat sayılmaz ve boşanmadan sonra katılma alacağı davası açılabilir.
• Çocuğun okul, servis ve sağlık giderleri nafakadan ayrı bir yükümlülük olarak yazılır. 2. Hukuk Dairesi 2026/6569 sayılı kararına göre bu giderler tek bir iştirak nafakası tutarı içinde belirlenir.
• Tazminat bir koşulun gerçekleşmesine bağlanır. 12. Hukuk Dairesi 2019/777 sayılı kararına göre koşullu tazminat eda hükmü sayılmaz ve ilamlı icraya konu olmaz.
• Aile konutunda oturma hakkı protokole yazılır fakat hüküm fıkrasına geçirilmez. 2. Hukuk Dairesi 2024/5219 sayılı kararına göre bu durumda tavzih yoluna gidilmesi gerekir.
• Kişisel ilişki “uygun zamanlarda” biçiminde yazılır. Gün ve saat yazılmayan düzenleme adli destek ve mağdur hizmetleri müdürlüğünce uygulanamaz.
• Nafaka artış oranı yazılmaz. Artış oranı yazılmayan nafaka için her yıl TMK m.331 uyarınca artırım davası açmak gerekir.
• Nafakanın başlangıcı yazılmaz. Başlangıç tarihi yazılmazsa kesinleşme tarihi mi, karar tarihi mi, protokol tarihi mi olduğu konusunda uyuşmazlık çıkar.
• Çocuk için nafaka istenmediği yazılır ve bunun kesin olduğu sanılır. 2. Hukuk Dairesi 2022/7582 sayılı kararına göre iştirak nafakasından ileriye dönük feragat edilemez.
• Protokolde tazminat ve yoksulluk nafakasına hiç değinilmez. TMK m.178 uyarınca kesinleşmeden sonraki bir yıl içinde dava açılabilir.
• Örnek metin kendi duruma uyarlanırken madde numaraları değiştirilir fakat maddeler arasındaki atıflar güncellenmez.
• Evliliğin bir yılı dolmadan protokol imzalanıp dava açılır. TMK m.166/3 yolu kapalı olduğu için dava reddedilir.
• Eşlerden biri duruşmaya gelmez ya da vekilini gönderir. Hakim tarafları bizzat dinleyemediği için anlaşmalı boşanmaya karar veremez.
• Karşı tarafın avukatınca hazırlanan protokol okunmadan imzalanır. Kesinleşmeden sonra protokolden dönülemediği için hatalı madde kalıcı sonuç doğurur.

Çekişmeli Boşanma Protokolü: Çekişmeli Dava Anlaşmalıya Dönebilir mi?

Çekişmeli boşanma protokolü, çekişmeli olarak açılmış boşanma davasının yargılama sırasında eşlerin anlaşmaya varması üzerine mahkemeye sunulan protokoldür ve davanın TMK m.166/3’e göre sonuçlanmasını sağlar. TMK m.166/3, bir eşin diğerinin açtığı davayı kabul etmesini anlaşmalı boşanma için yeterli saydığından, çekişmeli açılan dava her aşamada anlaşmalıya dönüşebilir. Evliliğin bir yıl sürmüş olması koşulu burada da aranır. Protokol duruşmada sunulur, hakim tarafları dinler ve protokolü uygun bulursa aynı celsede boşanmaya karar verir.

Protokolün çekişmeli davada sunulmasının bir sonucu da davanın kusur tespiti yapılmadan bitmesidir. Çekişmeli davada toplanan deliller ve tanık beyanları, anlaşmalı boşanma kararında değerlendirilmez. Eşlerden biri sonradan bu delillere dayanarak tazminat davası açmak isterse, protokolde tazminattan feragat edilmişse bu yol kapalıdır. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi 3 Ekim 2024 tarihli, 2023/8897 Esas ve 2024/6865 Karar sayılı kararıyla onadığı bölge adliye mahkemesi kararında iki kural birlikte yer alır. Anlaşmalı açılan davada boşanma anlaşmasının bozulması, anlaşmadan dönen eşe kusur olarak yüklenemez ve anlaşmalı boşanma davasından feragat, diğer eşin feragat tarihine kadar olan kusurlu davranışlarının affedildiği anlamına gelmez. Karara konu olayda kadın, erkeğin hazırladığı protokolü tam anlamadan imzalamış, sonradan anlaşmalı davadan feragat etmiş ve çekişmeli davada erkeğin önceki şiddet eylemleri kusur tespitinde dikkate alınmıştır. Anlaşma bozulup dava çekişmeli olarak sürdüğünde eski olaylar bu yüzden yeniden ileri sürülebilir. Çekişmeli boşanma davasının sebepleri ve dava hakkını sınırlayan süreler boşanma davası rehberinde tablo halinde yer alır.

Protokol Hangi Mahkemeye Verilir, Dava Ne Kadar Masraf Çıkarır?

Protokol, TMK m.168’e göre eşlerden birinin yerleşim yeri ya da son altı aydır birlikte oturdukları yer aile mahkemesine verilir ve dava 2026 yılında 732 TL başvurma harcı ile 732 TL maktu karar ve ilam harcı ödenerek açılır. Harçlara gider avansı eklenir. Aşağıdaki tablo, anlaşmalı boşanma davasının masraf kalemlerini ve resmi dayanaklarını gösterir. Tabloda avukatlık ücreti yalnız Türkiye Barolar Birliği tarifesindeki asgari tutarlarla verilmiştir.

Tarifedeki tutarlar asgari sınırdır ve avukatla müvekkil arasında yazılı ücret sözleşmesiyle belirlenen ücret bu sınırın altına inemez. Boşanma davasını açan eş harçları peşin öder, protokolde giderlerin kim tarafından karşılanacağı yazılmışsa mahkeme kararında giderler buna göre yüklenir. Adli yardımdan yararlanan eş harçlardan geçici olarak muaf tutulur. Protokol ve dava için ilk adımların İstanbul’da nasıl atılacağı aile hukuku sayfasında, Esenyurt ve Beylikdüzü’nde oturan eşler için adliye bilgileri Esenyurt boşanma davası ve Beylikdüzü boşanma davası sayfalarında yer alır.

İmzadan Önce Protokol Kontrol Listesi

Kontrol listesi, protokolün imzalanmasından önce metnin bu yazıda anlatılan ölçütlere göre gözden geçirilmesini sağlayan sorulardan oluşur. Her soruya olumlu cevap verilebiliyorsa protokol mahkemeye sunulmaya hazırdır. Olumsuz cevap verilen her soru, boşanmadan sonra açılacak bir davanın habercisidir. Liste, bu yazıda anılan Yargıtay kararlarına konu olan hatalar göz önünde tutularak düzenlenmiştir ve metnin nasıl yazılacağını değil, nelerin eksik kalmış olabileceğini gösterir.

1. Evlilik tarihinden itibaren bir yıl dolmuş mu?
2. Boşanma iradesi ve TMK m.166/3’e dayanıldığı açıkça yazılmış mı?
3. Her ortak çocuk için velayet, kişisel ilişki düzeni ve iştirak nafakası eksiksiz düzenlenmiş mi ve çocuğun giderleri nafaka tutarı içinde değerlendirilmiş mi?
4. Yoksulluk nafakası ile maddi ve manevi tazminat konusunda her eşin iradesi protokolde yer alıyor mu?
5. Mal rejimi konusunda tarafların ne yaptığı, Yargıtay’ın aradığı açıklıkta yazılmış mı, ya da tasfiyenin sonraya bırakıldığı belirtilmiş mi?
6. Aile konutu, eşyalar, ziynet, borçlar ve soyadı konusunda anlaşma yazılmış mı?
7. Her yükümlülük, kesinleştiğinde icra edilebilecek biçimde kurulmuş mu ve koşula bağlanmamış mı?
8. Protokol tarih atılarak her sayfası iki eş tarafından imzalanmış ve dilekçede hükümlerin hüküm fıkrasına aynen yazılması istenmiş mi?

İletişim

AkbulutLegal Hukuk Danışmanlık & Arabuluculuk, Büyükşehir Mahallesi Ekinoks Residence E2 Blok Kat:5 No:28 Beylikdüzü / İstanbul adresinde hizmet verir. Aile hukuku dosyaları Av. Salih Akbulut tarafından yürütülür. Av. Salih Akbulut İstanbul Barosu’na 53074 sicil numarasıyla kayıtlıdır ve Adalet Bakanlığı arabulucu sicilinde 11945 numarasıyla yer alır. Hazırladığınız protokolün gözden geçirilmesi, protokolün hazırlanması veya anlaşmalı boşanma davasının takibi için ön değerlendirme amacıyla 0554 021 09 95 numaralı hat aranabilir veya WhatsApp üzerinden yazılabilir. İletişim bilgileri iletişim sayfasında yer alır.

Özet

Boşanma protokolü olarak da anılan anlaşmalı boşanma protokolü, en az bir yıl evli kalan eşlerin boşanmanın mali sonuçları ile çocukların durumu üzerindeki anlaşmasını yazıya döken ve TMK m.166/3 ile m.184/5 uyarınca hakimin onayıyla geçerlik kazanan belgedir. Protokolde velayet, kişisel ilişki, iştirak nafakası, yoksulluk nafakası ve tazminat zorunlu olarak düzenlenir. Mal rejimi, ziynet, aile konutu ve soyadı ise yazılmazsa boşanmadan sonra ayrı dava konusu olur. Yargıtay, mal rejimi feragatının katılma alacağı ve değer artış payı adlarıyla açık ve koşulsuz yazılmasını, eğitim giderlerinin iştirak nafakası içinde belirlenmesini ve her yükümlülüğün hüküm fıkrasına eda hükmü biçiminde geçirilmesini aramaktadır. Karar kesinleşmeden önce protokolden dönülebilir ve dava çekişmeliye döner, kesinleşmeden sonra ise protokol tarafları bağlar ve ödenmeyen nafaka için ilamlı icra ile üç aya kadar tazyik hapsi yolu açılır. Bu yazıdaki protokol örneği bir iskelettir ve Word ile PDF olarak indirilebilir, fakat mahkemeye sunulacak metnin her dosyanın koşullarına göre yazılması gerekir.

Sıkça Sorulan Sorular

Yasal uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır ve hukuki tavsiye niteliği taşımaz. İçerik 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu, 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu, 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu, 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu, 4787 sayılı Aile Mahkemelerinin Kuruluş, Görev ve Yargılama Usullerine Dair Kanun, 5395 sayılı Çocuk Koruma Kanunu, 1136 sayılı Avukatlık Kanunu, 492 sayılı Harçlar Kanunu, 2026-2027 Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi ile Anayasa Mahkemesi ve Yargıtay kararları esas alınarak 11 Kasım 2026 tarihinde güncellenmiştir. Mevzuat metinlerine mevzuat.gov.tr adresinden ulaşılabilir. Her dosya kendi koşullarına göre değerlendirilmelidir.