Çocuğun Velayeti Kime Verilir?

Boşanma sürecinin en hassas konusu, ortak çocuğun velayetinin hangi ebeveyne bırakılacağıdır. Türk hukukunda velayet, çocuğun üstün yarar ilkesi çerçevesinde belirlenir; hakim karar verirken çocuğun sağlıklı gelişimini önceleyecek ebeveyni seçer. Karar sürecinde yaş, fiili bakım, ebeveynin ekonomik ve psikolojik yeterliliği, çocuğun ifade edeceği görüş ile kardeşlerin birlikte tutulması gibi unsurların tamamı tartılır. Aşağıda velayetin hukuki niteliği, yaşa göre karar eğilimleri, ortak velayetin sınırları, velayet davasının açılış usulü ve velayetin değiştirilmesi konularını güncel mevzuat ve Yargıtay içtihatları çerçevesinde inceleyeceğiz.

Velayet Nedir? Hukuki Tanımı

Velayet, ergin olmayan çocuğun bakımı, eğitimi, temsil edilmesi ve kişilik ile mallarının korunmasına yönelik olarak anne ve babaya kanunen tanınan hak ve yükümlülüklerin bütünüdür. Türk Medeni Kanunu m.335 hükmüne göre ergin olmayan çocuk anne ve babasının velayeti altındadır; yasal bir sebep bulunmadıkça velayet anne ve babadan alınamaz. İstisnaen kısıtlanmış ergin çocuklar bakımından da anne ve babanın velayeti devam edebilir.

Velayetin kapsamı üç ana yükümlülüğü içerir: çocuğun kişisel varlığının korunması (bakım, eğitim, sağlık, ahlaki yönlendirme), çocuğa ait malların idaresi ve çocuğun hukuki işlemlerde temsili. Bu yetkiler bir bütün oluşturur; hakim aksini kararlaştırmadıkça velayet hakkı verilen ebeveyn yetkilerin tamamını birlikte kullanır. Velayet altındaki çocuk ifadesi, henüz on sekiz yaşını doldurmamış ya da istisnai olarak kısıtlanmış ergin çocuğu tarif eder.

Boşanma Davasında Çocuğun Velayeti Nasıl Belirlenir?

TMK m.182/1 uyarınca mahkeme, boşanma veya ayrılığa karar verirken, olanak bulundukça anne ve babayı dinledikten ve çocuk vesayet altında ise vasinin ve vesayet makamının düşüncesini aldıktan sonra, velayet ile kişisel ilişkileri düzenler. Aynı Kanun’un 336/2 hükmü, ortak hayata son verilmiş veya ayrılık gerçekleşmişse hakimin velayeti eşlerden birine verebileceğini belirtir; 336/3 ise boşanma halinde çocuğun kendisine bırakıldığı ebeveyne velayetin ait olacağını düzenler. Söz konusu hükümler birlikte değerlendirildiğinde çerçeve netleşir: Türk hukukunda asıl kural, boşanma sonrasında velayetin tek ebeveyne verilmesidir.

Hakim, kararını verirken şu temel unsurları esas alır:

• Çocuğun yaşı ve gelişim düzeyi: Küçük yaştaki çocuğun anne bakımına ihtiyaç duyduğu, Yargıtay tarafından da benimsenmiş bir ilkedir.
• Ebeveynlerin çocuğa gösterdiği ilgi ve duygusal bağ: Boşanma öncesinde çocuğun bakımıyla fiilen kim ilgilenmişse mahkeme bu tabloya önem verir.
• Ekonomik ve barınma koşulları: Çocuğun eğitim, sağlık ve barınma ihtiyacını kim daha iyi karşılayabiliyorsa değerlendirmeye alınır.
• Ebeveynlerin psikolojik ve fiziksel sağlığı: Ağır ruhsal rahatsızlık, ağır bağımlılık gibi durumlar velayet lehine değerlendirilmez.
• Çocuğun görüşü: İdrak çağındaki çocuğun beyanı alınır ve tercihi hakim tarafından değerlendirilir.
• Kardeşlerin bir arada tutulması ilkesi: Yargıtay yerleşik içtihadı kardeşlerin ayrılmamasını çocukların üstün yararına uygun bulur.
• Yaşam çevresinin korunması: Çocuğun okulunun, sosyal çevresinin ve alışkanlıklarının en az düzeyde bozulmasına özen gösterilir.

Hakim, gerektiğinde pedagog, psikolog veya sosyal hizmet uzmanından sosyal inceleme raporu alır. Bu rapor, çocuğun gelişimine hangi ebeveynin daha uygun ortam sağlayacağı konusunda karar için önemli bir delildir.

Yaşa Göre Çocuğun Velayeti Kime Verilir?

“Çocuğun velayeti kaç yaşında babaya verilir?” ve “belli bir yaştaki çocuğun velayeti kimde kalır?” soruları en çok merak edilen konular arasında yer alır. Yargıtay içtihatları belirli yaş dilimleri için istikrarlı eğilimler ortaya koymakla birlikte, yaş tek başına belirleyici değildir; her yaş grubu için de çocuğun üstün yararı esastır.

0-3 Yaş Arası: Anne Bakımı Kural, Baba Velayeti İstisna

Yargıtay yerleşik içtihadına göre 0-3 yaş aralığındaki çocuğun anne bakım ve şefkatine mutlak surette ihtiyaç duyduğu kabul edilir. Bu yaş grubunda annenin çalışması, gelir düzeyi veya yaşam tarzı velayet kararını etkilemez; velayet kural olarak anneye verilir. Anne ancak çocuğa fiziksel-psikolojik zarar verecek durumda ise, ağır bağımlılığı veya ciddi bir hastalığı varsa yahut çocuğa bakma iradesini fiilen ortaya koyamıyorsa velayet babaya bırakılabilir. Örneğin Yargıtay 2. Hukuk Dairesi’nin yerleşik uygulaması, emzirme çağındaki çocuklar için annenin velayet görevini üstlenmesine önemli bir engel bulunmadıkça velayetin anneye verilmesini çocuğun üstün yararı olarak kabul etmektedir.

3-6 Yaş Arası: Anne Bakımı Ağırlık, Baba İçin Somut Gerekçe Aranır

Üç ile altı yaş arasındaki çocuklarda annenin şefkatine olan ihtiyaç azalarak devam ettiği kabul edilir. Anne bakımı bu dönemde de ağırlığını korur; velayet kural olarak anneye bırakılır. Buna karşın sınır mutlak değildir. Annenin sağlığının velayete elverişsiz olması, çocuğa bakım konusunda somut yetersizliği veya çocuğun refahını riske atacak bir yaşam tarzı bulunması hallerinde hakim velayeti babaya verebilir. 4 yaşındaki çocuğun velayeti kime verilir sorusu bu çerçevede yanıtlanır: sağlıklı bir anne için kural anne lehinedir, aksi somut delillerle ispat edilmedikçe.

6-12 Yaş Arası: Eğitim, Yaşam Standardı ve Çocuğun Görüşü

Okul çağındaki çocuklarda anne-baba bakımı denklemi değişir. Bu dönemde çocuğun eğitim, sosyal çevre, sağlık ve gelecek koşullarını hangi ebeveynin daha iyi sağlayabileceği ön plana çıkar. Hakim, çocuğun yaşam standardını, alışkın olduğu çevreyi ve ebeveynlerin bu ihtiyaçları karşılama kapasitesini karşılaştırır. Okul çağında idrak çağı kavramı da devreye girer. Çocuğun yeterli anlama gücüne ulaştığı kanaatine varılırsa pedagog gözetiminde görüşü alınır ve karar için değerlendirilir. Yargıtay uygulamasında idrak yaşı için katı bir sınır bulunmamakla birlikte, sekiz yaşından itibaren çocuğun görüşünün alınması yerleşik bir uygulamadır.

7 yaşındaki çocuğun velayeti, 8 yaşındaki, 9 yaşındaki ve 10 yaşındaki çocuğun velayeti için standart bir “otomatik ebeveyn” bulunmaz. Örneğin fiili bakımı uzun süredir baba üstlenmişse, çocuk babası ile yaşamaya alışmışsa ve baba yanında olması gelişimine engel değilse Yargıtay velayetin babaya bırakılmasını çocuğun üstün yararına uygun görebilir. Yargıtay 2. HD 13.01.2015 tarih ve 2014/27852 E., 2015/249 K. sayılı kararı bu yönde açık bir örnektir.

12 Yaş Üstü: Çocuğun İradesinin Belirleyiciliği

On iki yaş ve üzerindeki çocukların belirli bir olgunluğa eriştiği kabul edilir. Hakim, on iki yaş üzerindeki çocuğun görüşünü ayrıntılı biçimde alır ve tercihine önem tanır. 14 yaşındaki çocuğun velayeti kime verilir sorusunun cevabı, önemli ölçüde çocuğun beyanı ile şekillenir; ancak beyanın ebeveyn baskısı altında verilmediğinin ve çocuğun üstün yararına uygun olduğunun tespiti hakim tarafından yapılır. Birleşmiş Milletler Çocuk Hakları Sözleşmesi m.12 ve Çocuk Haklarının Kullanılmasına İlişkin Avrupa Sözleşmesi m.3-6, idrak çağındaki çocuğun kendisiyle ilgili kararlarda görüşünü ifade etme hakkını güvence altına alır; iç hukukumuz da bu ilkeye uygun uygulama gösterir.

Ortak Velayet Nedir? Türk Hukukunda Uygulanabilir mi?

Ortak velayet, boşanma sonrasında çocuğun bakım, eğitim, sağlık, mali işler ve diğer temel konularda anne ve babanın karar süreçlerine birlikte katılması esasına dayanan velayet modelidir. Türk Medeni Kanunu m.336/2 ve 336/3, boşanma halinde velayetin eşlerden birine verilmesini kural olarak düzenler; ortak velayet Kanun’da açık düzenleme bulmaz. Ancak 25 Mart 2016 tarihli Resmi Gazete’de yayımlanan 6684 sayılı Kanun ile onaylanan AİHS’ne ek 7 No’lu Protokol m.5, eşlerin evlilik süresince ve evliliğin sona ermesi halinde çocuklarıyla ilişkilerinde eşit hak ve sorumluluklara sahip olduğunu güvence altına alır. Bu protokol iç hukukun bir parçası haline geldiğinden ortak velayet Türk hukuk uygulamasına girmiştir.

Yargıtay 2. Hukuk Dairesi’nin 2016/18674 E., 2017/13800 K. sayılı yerleşmiş kararı, ortak velayet düzenlemesinin Türk kamu düzenine açıkça aykırı olmadığını, tarafların ortak velayet konusunda çekişmelerinin bulunmadığı hallerde yabancı mahkeme ilamının tanınabileceğini kabul etmiştir. Sonraki içtihatlar da ortak velayete yönelik değerlendirmelerin genişlemesini beraberinde getirmiştir. Uygulamada ortak velayete karar verilebilmesi için genel olarak şu şartlar aranır:

• Tarafların ortak velayet talebinde uzlaşmış olması (özellikle anlaşmalı boşanmada)
• Ebeveynler arasında iş birliğine dayalı sağlıklı iletişimin bulunması
• Ortak velayetin çocuğun üstün yararına aykırı bir sonuç doğurmayacağının somut olarak değerlendirilmesi
• Çocuğun yaşı, eğitim düzeni ve psikolojik durumu ile uyum sağlanabilecek olması

Çekişmeli boşanma davalarında ortak velayete daha az sıklıkla karar verildiği görülmektedir. Ortak velayet kararının Türkiye’de yaygınlaşması sürecinde uygulama kararla değil, dosyanın somut şartlarıyla şekillenir. Anlaşmalı boşanmada ortak velayet talebinizi protokole yansıtmak, mahkemenin talep yönünde karar verme olasılığını artırır; ancak hakim çocuğun üstün yararına aykırı görürse anlaşmayı yine değiştirebilir.

Ortak Velayet Şartları ve Dezavantajları

Ortak velayetin işleyebilmesi için ebeveynlerin coğrafi olarak yakın yaşaması, çocuğa ilişkin kararlarda çabuk uzlaşabilmesi ve eğitim-sağlık gibi konularda tutarlı bir çerçeve sunması gerekir. Uygulamada gündeme gelen dezavantajlar da bulunur: ebeveynler arasında yüksek düzeyde çatışma varsa çocuk sürekli karar sürecinin ortasında kalabilir; okul veya sağlık konularında hızlı karar alınması gereken durumlarda anlaşmazlıklar hukuki tıkanıklık yaratabilir. Bu nedenle ortak velayet, ebeveynlerin boşanma sonrası dahi iş birliği kurabildiği ilişkilerde etkili sonuç verir.

Boşanmada Çocuğun Velayeti Babaya Hangi Durumlarda Verilir?

Küçük yaştaki çocuklarda velayetin kural olarak anneye verilmesi bir mutlak kural değil, çocuğun üstün yararına dayanan yerleşik bir uygulamadır. Aşağıdaki hallerde çocuğun velayeti babaya verilebilir:

• Annenin fiili veya psikolojik olarak bakıma elverişsiz olması: Ciddi bir sağlık sorunu, ağır ruhsal rahatsızlık veya çocuğa özen gösterme kapasitesinin somut delillerle sınırlı olduğu haller.
• Ağır bağımlılık: Alkol, uyuşturucu veya kumar bağımlılığının çocuğun bakım ve güvenliğini tehdit ettiği durumlar.
• Çocuğa fiziksel veya psikolojik zarar verme: Şiddet, sistematik ihmal veya çocuğun sağlığına yönelik açık tehdit oluşturan davranışlar. Yargıtay 2. HD 12.06.2017 tarih ve E.2016/2170, K.2017/7272 sayılı kararı, çocuğu döven bir anneye velayet verilmesini çocuğun yararına bulmamış ve velayeti babaya bırakmıştır.
• Baba ile kişisel ilişkinin sistematik biçimde engellenmesi: Annenin, hakim tarafından belirlenen görüşme günlerinde çocuğu babadan uzak tutması velayetin değiştirilmesi sebebi olabilir.
• Fiili velayetin babada olması: Çocuğun uzun süredir baba ile yaşadığı, alıştığı düzenin baba yanında sürdüğü ve bu düzenin bozulmasının çocuğun yararına olmadığı haller. Yargıtay 2. HD 13.01.2015 tarih ve 2014/27852 E., 2015/249 K. bu ilkeyi doğrudan uygulamıştır.
• Çocuğun idrak çağında babayla kalmak istediğini beyan etmesi: Beyanın samimi ve çocuğun üstün yararına uygun bulunması halinde velayet babaya bırakılabilir.
• Babanın çocuğa daha uygun yaşam koşulları sunması: Anne velayeti almaya elverişsiz veya birbirine yakın koşullardaki dosyalarda baba lehine dengeyi bozan somut avantajlar.

Çocuğun Velayeti Hangi Durumlarda Anneye Verilmez?

Bir önceki bölümdeki hallerin karşıtı burada gündeme gelir. Öne çıkan başlıklar şu şekilde özetlenebilir:

• Annenin ağır sağlık, psikiyatrik veya bağımlılık sorunlarının bakımı elverişsiz kılması
• Fiil ehliyetinin bulunmaması veya kısıtlı olması
• Yaşam biçiminin çocuğun ahlaki, ruhsal veya fiziksel gelişimini olumsuz etkilediğinin somut delillerle ortaya konması
• Cezaevinde bulunma veya uzun süreli tıbbi tedavi nedeniyle bakım imkânının bulunmaması
• Velayet görevinin kötüye kullanılması (baba ile kişisel ilişkinin engellenmesi, çocuğa yönelik ihmal veya şiddet)
• Çocuğun idrak çağında babayla yaşamak istediğini samimi biçimde beyan etmesi
• Annenin çocuğu terk etmesi veya bakımını başkalarına bırakması

Uygulamada her bir gerekçenin ispatı ayrı bir çalışma gerektirir. Sağlık raporu, tanık ifadeleri, kolluk kayıtları ve sosyal inceleme raporu bu ispatın araçlarıdır. Bu süreçte hukuki temsil ve dosya kurgusu belirleyici olur; miras hukuku, aile hukuku ve diğer alanlarda destek için İstanbul avukat ekibimizin hizmet sayfalarını inceleyebilirsiniz.

Birden Fazla Çocuk Varsa Velayet Nasıl Belirlenir?

Birden fazla çocuğun olduğu boşanma dosyalarında kardeşlerin aynı ebeveyne velayetinin verilmesi zorunlu değildir; ancak Yargıtay yerleşik uygulaması kardeşlerin birbirinden ayrılmaması ilkesini benimser. Boşanmanın çocuklar üzerinde yarattığı psikolojik yükün, kardeşlerin birbirinden ayrılmasıyla ağırlaşacağı kabul edilir. Bu sebeple iki çocuğun velayeti uygulamada çoğunlukla aynı ebeveyne bırakılır. Ayrı bırakıldığı hallerde mahkeme, kişisel ilişkiyi kardeşlerin bir araya gelebileceği şekilde düzenler.

Yargıtay 2. HD 30.06.2014 tarih ve E.2014/4755, K.2014/14882 sayılı kararı bu ilkeyi açıkça uygulamış; çocuğun beyanı ve kardeşlik duygusunun korunması gerekçesiyle iki kardeşin velayetinin aynı ebeveyne verilmesine hükmetmiştir. İki çocuğun farklı ebeveynlere velayetinin bırakılabilmesi için somut ve gerekçelendirilmiş bir çocuk üstün yararı analizi bulunmalıdır: örneğin çocukların yaş farkı belirgin, sağlık ihtiyaçları farklıysa veya biri idrak çağında olup açık tercih belirtmişse.

Velayet Davası Nasıl Açılır?

Velayet davası nedir sorusunun cevabı, velayete ilişkin bir uyuşmazlığın mahkeme yoluyla çözüldüğü hukuki süreci ifade eder. Velayet, ya boşanma davası içinde bir talep olarak ya da boşanma sonrasında bağımsız bir dava olarak gündeme gelir. Boşanmayla birlikte gündeme geldiğinde ayrı bir dava açılmasına gerek yoktur; hakim TMK m.182 çerçevesinde velayeti resen düzenler. Boşanma kesinleştikten sonra ise durumun değişmesi halinde velayetin değiştirilmesi davası yoluyla velayet hakkı yeniden düzenlenebilir.

Görevli ve Yetkili Mahkeme

Velayet davalarında görevli mahkeme Aile Mahkemesidir. Aile mahkemesi bulunmayan yerlerde Asliye Hukuk Mahkemesi Aile Mahkemesi sıfatıyla davaya bakar. Yetkili mahkeme ise davalının yerleşim yeri veya çocuğun bulunduğu yer mahkemesi olarak belirlenebilir; boşanmayla birlikte açılan dosyalarda boşanma davasının görüldüğü mahkeme velayet için de yetkilidir. Dava basit yargılama usulüne tabidir ve nispeten hızlı sonuçlanabilir.

Velayet Davası Dilekçe Örneği İçin Gereken Unsurlar

“Velayet davası dilekçe örneği” veya “avukatsız velayet davası dilekçe örneği” arayışında olanların dikkat etmesi gereken temel unsurlar şunlardır: davacı ve davalının bilgileri; çocuğun kimlik bilgileri, doğum tarihi ve yaşı; velayet talebinin gerekçesi (fiili durum, çocuğun görüşü, ebeveyn yeterliliği, güvenlik veya sağlık sebepleri); dayanılan yasal düzenlemeler (TMK m.182, 336, 337 ve gerekiyorsa m.183); deliller (sosyal inceleme raporu talebi, tanık listesi, sağlık raporları, banka ekstreleri, iş ve gelir belgeleri); açık talep bölümü. Basit yargılama usulünde delillerin dilekçe aşamasında toplu biçimde sunulması sonucu doğrudan etkiler; sonradan delil bildirimi kural olarak mümkün değildir.

Avukatsız Velayet Davası Mümkün mü?

Velayet davası için avukat tutmak yasal bir zorunluluk değildir. Taraflar dilekçelerini kendileri hazırlayarak Aile Mahkemesine başvurabilir. Ancak velayet davasının, çocuğun ömür boyu etkilenebileceği bir düzenleme doğuracağı ve delillerin dilekçe aşamasında toplu sunulması gerektiği düşünüldüğünde hukuki temsil pratikte belirleyici olur. Sosyal inceleme raporunun içeriği, tanıkların doğru şekilde beyanının alınması, çocuğun görüşünün usulüne uygun tespit ettirilmesi ve delillerin savunmayı destekleyecek şekilde sıralanması ancak deneyimli bir aile hukuku vekiliyle güvenle yürütülebilir. Türk hukukunda avukatlık zorunlu değildir; ancak avukatsız velayet davası ücreti arayışının pratikte doğuracağı hak kaybı ihtimali göz ardı edilmemelidir.

Velayet ve boşanma davalarınız için boşanma avukatı sayfamızı inceleyebilirsiniz.

Geçici Velayet Nedir? Nasıl Alınır?

Geçici velayet, boşanma davası kesinleşene kadar veya evlilik devam ederken eşlerin ayrı yaşadığı durumlarda hakim tarafından tedbir niteliğinde verilen velayet düzenlemesidir. Dayanağı TMK m.169 ve m.197/4’tür. Boşanma davası açılmış olsun ya da olmasın, eşlerden birinin talebi veya hakim tarafından resen alınan tedbirle çocuğun geçici olarak hangi ebeveynin yanında kalacağı düzenlenir. Karar dava süresince geçerlidir; boşanma kararının kesinleşmesiyle birlikte kalıcı velayet hükmüne dönüşür.

“Okul kaydı için geçici velayet” arayışı, eşlerden birinin fiilen ayrı yaşadığı hâllerde okul kayıt işlemlerinin belirli belgeler istemesinden kaynaklanır. Uygulamada okulun talep ettiği belge çoğunlukla nüfus kayıt örneği veya velayet altındaki çocuğun ikamet belgesidir. Ortada hukuki bir uyuşmazlık varsa Aile Mahkemesinden alınacak tedbir niteliğindeki geçici velayet kararı esas alınır. Geçici velayet talebinin somut ve haklı bir gerekçeye dayanması, hakim tarafından ivedilikle değerlendirilmesini sağlar.

Velayet Belgesi Nedir? Nasıl Alınır?

Velayet belgesi, çocuğun velayetinin hangi ebeveynde olduğunu gösteren resmi belgeyi ifade eder. Uygulamada tek tip bir belge bulunmaz; ihtiyaca göre nüfus kayıt örneği, aile mahkemesi kararı veya boşanma ilamındaki velayet bölümü velayet belgesi işlevi görür.

E-Devlet Üzerinden Velayet Belgesi Nasıl Alınır?

5490 sayılı Nüfus Hizmetleri Kanunu m.44/7 kapsamında ve 01.08.2017 tarihinden itibaren nüfus olaylarına (doğum, evlenme, boşanma, ölüm, velayet, vesayet vb.) ilişkin belgeler e-Devlet üzerinden güvenli kimlik doğrulama araçları kullanılarak temin edilebilir. Adımlar özetle şu şekildedir:

1. turkiye.gov.tr adresine e-Devlet şifresi, mobil imza veya e-imza ile giriş yapılır.
2. Arama çubuğuna “nüfus kayıt örneği” veya “vukuatlı nüfus kayıt örneği” yazılır.
3. Belge türü seçilir (kişi, eş, çocuk kaydı). Boşanma sonrasında velayet bilgisi nüfus kayıt örneğine işlenir.
4. Belge PDF olarak indirilerek ilgili merciye sunulur.

E-devletten alınan belgeler, 5490 sayılı Kanun m.44/7 gereği nüfus müdürlüklerinden alınan belgelerle aynı hukuki değere sahiptir. Bununla birlikte, velayete ilişkin bir uyuşmazlık varsa ya da boşanma davası devam ediyorsa esaslı belge, mahkeme kararı veya boşanma ilamıdır. Nüfus kayıt örneği yalnızca kayıtlara işlenmiş mevcut velayet durumunu gösterir; velayetin tartışmalı olduğu dosyalarda tek başına yeterli olmaz.

Noterden Velayet Verme Mümkün müdür?

Noterden velayet verme yaygın bir yanlış kanıdır. Velayet hakkı ebeveynler arasında noter aracılığıyla devredilebilecek bir hak değildir. Velayet, kanunen anne ve babaya birlikte tanınmış olup boşanma veya ayrılık halinde hakim kararıyla düzenlenir. Ebeveynlerin kendi aralarında noterde imzalayacakları bir sözleşme velayet konusunda hukuki sonuç doğurmaz. Ancak boşanma sürecinde noter aracılığıyla düzenlenen anlaşmalı boşanma protokolü mahkemeye sunulabilir; hakim protokolün çocuğun üstün yararına uygun olduğunu tespit ederse buna göre karar verir.

Velayetin Değiştirilmesi Davası

Velayet konusundaki kararlar kesin nitelikte değildir. TMK m.183 uyarınca, velayetin verildiği tarafın veya çocuğun durumunun değişmesi halinde talep üzerine veya hakim tarafından resen yeni bir düzenleme yapılabilir. Söz konusu düzenlemeye velayetin değiştirilmesi denir; dava aile mahkemesinde görülür.

Uygulamada velayet değişikliği gerekçesi olarak sıkça karşılaşılan haller şunlardır:

• Velayet sahibi ebeveynin yeniden evlenmesi (tek başına değişiklik sebebi değildir; ancak çocuğun gelişimine olumsuz etki gösterildiği takdirde)
• Velayet sahibi ebeveynin taşınması veya çocuğun eğitim düzeninin köklü biçimde değişmesi
• Sağlık, ekonomik veya psikolojik durumun ciddi biçimde değişmesi
• Velayet hakkının kötüye kullanılması
• Çocuğun idrak çağına ulaşması ve tercihini açıkça bildirmesi
• Diğer ebeveyn ile kişisel ilişkinin sistematik olarak engellenmesi
• Velayet sahibi ebeveynin vefatı, hastalanması veya cezaevine girmesi
• Fiili velayetin karar dışı biçimde diğer ebeveyne geçmiş olması

Velayetin değiştirilmesi davası kesin bir süreye tabi değildir; çocuğun üstün yararının gerektirdiği her aşamada açılabilir. Basit yargılama usulüne tabidir. Yargıtay yerleşik uygulamasına göre velayet değişikliği için sosyal inceleme raporunun alınması ve idrak çağındaki çocuğun görüşünün dinlenmesi zorunludur.

Anlaşmalı Velayet Değişikliği Nasıl Yapılır?

“Anlaşmalı velayet değişikliği“, tarafların velayeti değiştirmek konusunda uzlaşmasını ifade eder. Uzlaşı, anlaşmalı velayet değişikliği protokolüyle belgelenir ve dava dilekçesine eklenir. Hakim, protokolü ve çocuğun üstün yararını değerlendirir; uygun görürse protokole göre karar verir, aksi halde resen inceleme yaparak farklı bir sonuca ulaşabilir. Anlaşma tek başına belirleyici değildir; çocuğun yararının değerlendirilmesi zorunludur.

Velayet Kararı Sonrası Kişisel İlişki ve Nafaka

Velayet kararı verilirken hakim, çocuğun velayeti kendisine bırakılmayan ebeveynle kuracağı kişisel ilişkiyi de düzenler (TMK m.182/2). Görüşme günleri, dini bayram tatilleri, yaz tatili ve doğum günleri gibi özel durumlar bu düzenleme kapsamındadır. Velayet kendisine bırakılmayan ebeveyn, aynı zamanda çocuğun bakım ve eğitim giderlerine gücü oranında katılmak zorundadır; bu katılım iştirak nafakası olarak adlandırılır. Nafaka miktarı çocuğun ihtiyaçları, ebeveynlerin ekonomik durumu ve çocuğun yaşam standardı gözetilerek hakim tarafından belirlenir; sonradan tarafların ekonomik durumundaki değişikliğe göre artırım veya azaltım talep edilebilir.

18 Yaşından Sonra Velayet Düşer mi?

Evet. Velayet, ergin olmayan çocuklara özgü bir kurumdur. Çocuk on sekiz yaşını doldurduğunda ergin sayılır ve velayet kendiliğinden sona erer. Bundan sonra çocuk kendi hukuki işlemlerini yürütmeye ehildir. Yalnızca akıl hastalığı veya benzer sebeplerle kısıtlanmış ergin çocuklar için velayet istisnaen devam eder ya da vasi atanır. On sekiz yaşından sonra yükseköğrenimini sürdüren çocukların, TMK m.328/2 uyarınca öğrenim yaşamı boyunca iştirak nafakası hakkı devam edebilir; ancak söz konusu hak velayetten değil, nafaka hukukundan doğar.

Velayet Görevinin Kötüye Kullanılması ve Kaldırılması

Velayet hakkının kötüye kullanılması veya ihmal edilmesi hallerinde TMK m.348 uyarınca velayet kaldırılabilir. Kanun, kaldırma sebeplerini deneyimsizlik, hastalık, başka yere gitme gibi objektif nedenlerle sınırlı tutmaz; ebeveynin yeterli ilgi göstermemesi, yükümlülüklerini ağır biçimde savsaklaması ya da çocuğa yönelik doğrudan zararlı davranışlar da kaldırmaya esas olabilir. Velayet her iki ebeveynden birden kaldırılırsa çocuğa vasi atanır.

Neden AkbulutLegal?

Av. Salih Akbulut İstanbul Barosu’na kayıtlıdır (Sicil No: 53074) ve arabuluculuk sicili numarası 11945’tir. AkbulutLegal olarak aile hukuku alanında hizmet veriyoruz; velayet, boşanma ve kişisel ilişki dosyalarında hukuki temsil ile danışmanlık sağlıyoruz. Velayet davası, çocuğun sonraki tüm hayatını doğrudan etkileyeceği için doğru dosya kurgusuyla yürütülmelidir. Deliller, tanık ifadeleri, sosyal inceleme raporu ve çocuğun görüşünün nasıl alınacağı gibi teknik ayrıntılar dosyanın sonucunu doğrudan belirler.

Aile ve boşanma süreciyle bağlantılı diğer konular için boşanma davası, anlaşmalı boşanma ve nafaka rehberlerimizi de inceleyebilirsiniz. Velayet uyuşmazlığınızın çözümü için 0554 021 09 95 numarasından ulaşabilirsiniz.

Sıkça Sorulan Sorular

Bu Rehberde Ele Aldıklarımız

Bu rehberde velayet nedir, velayet ne demek, hukuki tanımı ve velayet hakkı nedir konularını ele aldık. Boşanma davasında çocuğun velayeti kime verilir, hakim hangi kriterlere göre karar verir ve velayet neye göre belirlenir sorularını yanıtladık. Çocuğun velayeti kaç yaşında babaya verilir ve 3 yaşındaki, 4 yaşındaki, 5 yaşındaki, 7 yaşındaki, 9 yaşındaki, 10 yaşındaki ve 14 yaşındaki çocuğun velayeti kime verilir sorularını Yargıtay içtihatları çerçevesinde açıkladık. Ortak velayet nedir, ortak velayet şartları, ortak velayet dezavantajları ve anlaşmalı boşanmada ortak velayet konularını değerlendirdik. Boşanmada çocuğun velayetinin hangi durumlarda anneye verilmediğini, hangi hallerde babaya verilebileceğini, iki çocuğun velayeti kime verilir sorusunu ve kardeşlerin ayrılmaması ilkesini inceledik.

Velayet davası nasıl açılır, velayet davası yetkili mahkeme, velayet davası ne kadar sürer, velayet davası dilekçe örneği için gerekli unsurlar ve avukatsız velayet davası ücreti konularını değerlendirdik. Geçici velayet nedir, geçici velayet nasıl alınır, okul kaydı için geçici velayet senaryosunu ve TMK m.197/4 hükmünü açıkladık. Velayet belgesi, çocuğun velayet belgesi e-devlet, e-devlet velayet belgesi nasıl alınır, uyaptan velayet belgesi ve noterden velayet verme konularını netleştirdik.

Velayet değişikliği dilekçe örneği için gereken unsurlar, anlaşmalı velayet değişikliği nasıl yapılır, anlaşmalı velayet değişikliği protokolü, velayet kararı sonrası kişisel ilişki ve iştirak nafakası konularını inceledik. 18 yaşından sonra velayet düşer mi, velayet görevinin kötüye kullanılması ve velayetin kaldırılması hallerini değerlendirdik. Aile hukukunun ilgili konuları için boşanma davası nasıl açılır, anlaşmalı boşanma ve nafaka sayfalarımızı da inceleyebilirsiniz. Türk Medeni Kanunu’nun tam metnine Resmî Mevzuat üzerinden ulaşabilirsiniz.